Specjalni czyli nowe technologie w szkołach specjalnych: 6 godzin do dyspozycji dyrektora szkoły w klasach IV

W nowym ramowym planie nauczania dla klas IV–VIII szkoły podstawowej przewidziano łącznie 6 godzin do dyspozycji dyrektora szkoły w całym pięcioletnim okresie nauczania. To ważna zmiana, bo dotychczas liczba tych godzin była mniejsza — MEN wskazuje zwiększenie z 4 do 6 godzin oraz możliwość szerszego ich wykorzystania.

Nowe przepisy mają obowiązywać od roku szkolnego 2026/2027, początkowo w klasach I i IV, a następnie w kolejnych rocznikach. W praktyce oznacza to, że szkoły powinny już dziś zacząć myśleć nie tylko o tym, gdzie wpisać dodatkowe godziny w planie, ale przede wszystkim: jak wykorzystać je z największą korzyścią dla uczniów.

Czym są godziny do dyspozycji dyrektora?

Godziny do dyspozycji dyrektora to elastyczna część ramowego planu nauczania. Dyrektor szkoły może przeznaczyć je na takie zajęcia, które odpowiadają na potrzeby konkretnej społeczności szkolnej: uczniów, nauczycieli, środowiska lokalnego oraz kierunków rozwoju szkoły.

W klasach IV–VIII szkoły podstawowej godziny te mogą być przeznaczone między innymi na zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia uczniów, szczególnie takie, które kształtują aktywność, samodzielność i kreatywność. Nowością jest również możliwość wykorzystania ich na zajęcia rozwijające kompetencje fundamentalne uczniów: językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe.

To bardzo istotne, bo kompetencje fundamentalne nie są „dodatkiem” do nauki. Są podstawą codziennego funkcjonowania ucznia: pomagają mu rozumieć teksty, komunikować się, liczyć, korzystać z technologii, dbać o sprawność fizyczną i lepiej radzić sobie w sytuacjach szkolnych oraz życiowych.

6 godzin — mało czy dużo?

Na pierwszy rzut oka 6 godzin w pięcioletnim cyklu może wydawać się niewielką zmianą. Warto jednak pamiętać, że ich znaczenie zależy od sposobu zaplanowania. Mogą stać się jedynie formalnym uzupełnieniem siatki godzin, ale mogą też być realnym narzędziem budowania oferty szkoły.

Dobrze zaplanowane godziny do dyspozycji dyrektora mogą pomóc uczniom, którzy potrzebują więcej praktycznego działania, zajęć rozwijających sprawczość albo bezpiecznej przestrzeni do odkrywania swoich mocnych stron.

Na co można przeznaczyć godziny do dyspozycji dyrektora?

Najważniejsze są dwie ścieżki. Pierwsza to zajęcia rozwijające zainteresowania i uzdolnienia. Druga to zajęcia wzmacniające kompetencje fundamentalne: językowe, matematyczne, cyfrowe i ruchowe.

Przykładowe zajęcia rozwijające kompetencje fundamentalne

1. Kompetencje językowe

Czytam, rozumiem, działam
Zajęcia rozwijające czytanie ze zrozumieniem na praktycznych tekstach: instrukcjach, ogłoszeniach, przepisach, regulaminach, mapach, etykietach i prostych formularzach.

Mówię odważnie
Warsztaty wypowiadania się, argumentowania, zadawania pytań i prowadzenia rozmowy. Mogą być szczególnie wartościowe dla uczniów nieśmiałych, z trudnościami komunikacyjnymi lub z niską pewnością siebie.

Opowieści, komiksy i storytelling
Uczniowie tworzą historie w formie tekstu, komiksu, teatrzyku, nagrania albo prezentacji. Zajęcia rozwijają słownictwo, logiczne porządkowanie wypowiedzi i wyobraźnię.

2. Kompetencje matematyczne

Matematyka w codziennym życiu
Zajęcia oparte na praktycznych sytuacjach: zakupy, planowanie budżetu, mierzenie, ważenie, odmierzanie składników, odczytywanie rozkładów jazdy, obliczanie czasu i odległości.

Gry logiczne i łamigłówki
Zajęcia z wykorzystaniem sudoku, tangramów, układanek, kodów, prostych strategii i zadań problemowych. Dobre dla uczniów, którzy uczą się lepiej przez działanie niż przez tradycyjne ćwiczenia.

Matematyczne projekty klasowe
Przykład: „Projektujemy klasowy sklepik”, „Planujemy wycieczkę”, „Mierzymy naszą szkołę”, „Tworzymy ogród szkolny”. Uczniowie liczą, porównują, szacują, zapisują dane i wyciągają wnioski.

3. Kompetencje cyfrowe

Bezpieczny internet w praktyce
Zajęcia o hasłach, prywatności, cyberprzemocy, fałszywych informacjach i odpowiedzialnym publikowaniu treści. Najlepiej prowadzić je na konkretnych przykładach bliskich uczniom.

Cyfrowy niezbędnik ucznia
Warsztaty korzystania z edytora tekstu, prezentacji, poczty, dysku, kalendarza, narzędzi do nauki i wyszukiwania informacji. Celem nie jest sama obsługa programu, ale samodzielność ucznia.

Kodowanie i robotyka dla początkujących
Zajęcia rozwijające logiczne myślenie, planowanie, przewidywanie skutków i pracę zespołową. Mogą być prowadzone także bez zaawansowanego sprzętu, np. przez kodowanie na macie lub zadania offline.

4. Kompetencje ruchowe

Ruch dla każdego
Zajęcia nastawione nie na rywalizację, ale na sprawność, koordynację, równowagę, orientację w przestrzeni i radość z aktywności. To dobre rozwiązanie dla uczniów mniej pewnych siebie na tradycyjnym WF-ie.

Ruch i regulacja emocji
Ćwiczenia oddechowe, rozciągające, relaksacyjne, elementy jogi dla dzieci, ćwiczenia bilateralne, zabawy sensoryczno-ruchowe. Szczególnie wartościowe dla uczniów z trudnościami w koncentracji, napięciem emocjonalnym lub potrzebą wyciszenia.

Propozycje zajęć szczególnie przydatnych w szkole specjalnej i edukacji włączającej

W przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi warto planować zajęcia bardzo praktyczne, funkcjonalne i oparte na działaniu. Przy organizacji trzeba jednak zawsze sprawdzić właściwy ramowy plan dla danego typu szkoły i grupy uczniów, ponieważ dla szkół specjalnych dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym przewidziano odrębne rozwiązania.

Przykładowe zajęcia:

Komunikuję się w codziennych sytuacjach — proszenie o pomoc, odmawianie, wybieranie, zadawanie pytań, rozmowa w sklepie, bibliotece, sekretariacie.

Matematyka funkcjonalna — pieniądze, zegar, kalendarz, miary, porównywanie cen, planowanie prostych zakupów.

Cyfrowa samodzielność — bezpieczne korzystanie z telefonu, wyszukiwanie informacji, robienie zdjęć dokumentujących pracę, korzystanie z prostych aplikacji edukacyjnych.

Ruch, sprawność i orientacja — tory przeszkód, ćwiczenia równoważne, planowanie trasy, reagowanie na sygnał, współpraca w parach.

Moje mocne strony — zajęcia wzmacniające poczucie sprawczości: uczeń wybiera aktywność, prezentuje efekt pracy, uczy się mówić „umiem”, „potrzebuję pomocy”, „chcę spróbować”.

Jak dobrze zaplanować te godziny?

Najlepiej zacząć od diagnozy potrzeb uczniów. Inne zajęcia będą potrzebne w szkole, w której uczniowie mają trudności z czytaniem ze zrozumieniem, inne tam, gdzie warto wzmocnić kompetencje cyfrowe, a jeszcze inne w placówce, która chce rozwijać talenty artystyczne, techniczne lub sportowe.

Warto też zapytać samych uczniów, co ich interesuje. Godziny do dyspozycji dyrektora mogą stać się przestrzenią, w której uczeń nie tylko „realizuje materiał”, ale odkrywa, że potrafi coś zaplanować, stworzyć, pokazać i doprowadzić do końca.

Nowe 6 godzin do dyspozycji dyrektora szkoły to nie tylko zmiana organizacyjna. To szansa na bardziej elastyczną i praktyczną edukację. Największą wartość przyniosą wtedy, gdy nie zostaną potraktowane jako „wolne godziny do zagospodarowania”, lecz jako narzędzie wspierania rozwoju uczniów.

Gotowe pakiety materiałów dla nauczycieli

Aby wesprzeć nauczycieli w planowaniu i prowadzeniu zajęć w ramach godzin dyrektorskich, przygotowałyśmy dwa obszerne pakiety materiałów – „Teczki” dla klas I–III oraz IV–VIII.

W materiałach znajdziecie m.in.:

szkolenie z wykorzystania metod aktywizujących.
przykładowe programy zajęć rozwijających kreatywność, współpracę i zainteresowania uczniów,
propozycje tematów i wpisów do dziennika, aby dokumentacja była zgodna z wymaganiami,
narzędzia do oceny efektywności zajęć, które ułatwią refleksję i podsumowanie działań,
bogaty zestaw inspiracji i materiałów dydaktycznych – od kart pracy, przez scenariusze, aż po gotowe pomysły na aktywności.

Dlaczego warto sięgnąć po teczki?

Godziny dyrektorskie mogą stać się przestrzenią, w której uczniowie odkrywają swoje talenty, budują relacje i uczą się przez działanie. Gotowe pakiety oszczędzają czas nauczyciela, pomagają lepiej planować i przede wszystkim inspirują do prowadzenia ciekawych, nowoczesnych i angażujących zajęć.