Specjalni

Uczeń z afazją może dobrze rozumieć omawiane treści, mieć wiedzę i własne pomysły, a jednocześnie mieć trudność z ich wyrażeniem. Czasem potrzebuje więcej czasu, żeby odpowiedzieć. Innym razem wie, co chce powiedzieć, ale nie może znaleźć właściwego słowa. Może też mieć trudność ze zrozumieniem dłuższego lub złożonego polecenia.

Dlatego w pracy z takim uczniem szczególnie ważne są spokojne tempo, jasne komunikaty i możliwość pokazania wiedzy na różne sposoby. Najważniejsze jest jednak to, aby nie traktować afazji jako braku wiedzy czy możliwości uczenia się.

Najpierw poznaj sposób komunikowania się ucznia

Nie każdy uczeń z afazją będzie miał takie same trudności. U jednego dziecka największym problemem może być budowanie wypowiedzi, u innego – przypominanie sobie słów, rozumienie dłuższych komunikatów albo szybkie odpowiadanie na pytania. Na początku warto ustalić:

w jaki sposób uczeń najłatwiej się komunikuje,
jak długie polecenia rozumie,
czy pomaga mu zapis, obraz lub gest,
ile czasu potrzebuje na odpowiedź,
czy łatwiej odpowiada ustnie, pisemnie czy przez wskazanie,
w jakich sytuacjach komunikacja staje się dla niego szczególnie trudna.

Cenne informacje mogą przekazać rodzice, logopeda, neurologopeda, pedagog specjalny oraz sam uczeń.

Mów krótko i konkretnie

Długie komunikaty mogą być trudniejsze do przetworzenia. Zamiast:

„Otwórzcie podręcznik na stronie 42, przeczytajcie tekst, zaznaczcie najważniejsze informacje, a potem odpowiedzcie pełnymi zdaniami na pytania pod tekstem”,

lepiej podzielić instrukcję na etapy:

„Otwórz stronę 42.”

Poczekaj.

„Przeczytaj pierwszy tekst.”

Następnie:

„Zaznacz trzy najważniejsze informacje.”

Jedno polecenie na raz często znacznie ułatwia rozpoczęcie i wykonanie zadania.

Daj uczniowi czas na odpowiedź

To jedna z najprostszych, a jednocześnie najważniejszych zmian. Uczeń może potrzebować kilku dodatkowych sekund, żeby: usłyszeć pytanie → zrozumieć je → odnaleźć odpowiednie słowo → zbudować wypowiedź. Po zadaniu pytania daj mu chwilę na przetworzenie informacji i przygotowanie odpowiedzi. Nie ponawiaj pytania od razu. Jeżeli uczeń nadal nie odpowiada, dopiero wtedy spróbuj powiedzieć je prościej, podać pierwsze słowo, zapisać pytanie albo zaproponować inną formę odpowiedzi.

Nie kończ wypowiedzi za ucznia

Kiedy uczeń długo szuka słowa, naturalnym odruchem nauczyciela jest dokończenie zdania. Warto jednak uważać, aby nie robić tego za każdym razem. Uczeń potrzebuje możliwości samodzielnego budowania wypowiedzi – nawet jeśli trwa to dłużej. Można pomóc pytaniem:

„Chcesz, żebym podpowiedziała?”

albo:

„Możesz mi to pokazać albo zapisać.”

Pomoc powinna ułatwiać komunikowanie się, a nie odbierać uczniowi możliwość samodzielnego przekazania informacji.

Pozwól odpowiadać na różne sposoby

Odpowiedź ustna nie zawsze będzie najlepszym sposobem sprawdzenia wiedzy. Uczeń może:

wskazać odpowiedź,
wybrać spośród kilku możliwości,
zapisać słowo,
ułożyć kolejność obrazków,
dopasować elementy,
wykonać zadanie praktyczne,
skorzystać ze schematu lub tabeli,
odpowiedzieć krótkim zdaniem zamiast rozbudowanej wypowiedzi.

Wspieraj wypowiedź obrazem, gestem i zapisem

Wsparcie wizualne może znacznie ułatwić uczniowi zarówno rozumienie, jak i formułowanie wypowiedzi. Pomocne mogą być:

zdjęcia,
symbole,
krótkie hasła,
plan wypowiedzi,
mapa myśli,
lista słów kluczowych,
początek zdania,
gest,
schemat kolejnych kroków.

Nie chodzi o to, aby każdą informację zamieniać w obrazek. Wsparcie wizualne warto stosować tam, gdzie rzeczywiście pomaga uczniowi uporządkować informacje lub znaleźć sposób na wyrażenie tego, co chce powiedzieć.

Zapisuj najważniejsze informacje

Nie wszystkie komunikaty uczeń będzie w stanie zapamiętać wyłącznie ze słuchu. Na tablicy warto zapisywać:

temat,
numer zadania,
najważniejsze pojęcia,
kolejność czynności,
termin sprawdzianu,
słowa potrzebne do wykonania zadania.

Dzięki temu uczeń nie musi jednocześnie słuchać, zapamiętywać długiego polecenia i planować odpowiedzi.

Sprawdzaj, czy uczeń zrozumiał polecenie

Pytanie:

„Rozumiesz?”

często niewiele nam mówi.

Uczeń może odpowiedzieć „tak”, mimo że nie jest pewien, co powinien zrobić.

Lepiej zapytać:

„Co robisz najpierw?”

„Pokaż, które zadanie wykonujesz.”

„Powiedz jednym zdaniem, co masz zrobić.”

To pozwala sprawdzić rzeczywiste rozumienie, bez niepotrzebnego oceniania ucznia.

Ogranicz presję czasu

Odpowiadanie bez przygotowania czy wymaganie natychmiastowej odpowiedzi mogą dodatkowo utrudniać komunikację. Jeżeli uczeń wie, że musi odpowiedzieć natychmiast, napięcie może sprawić, że jeszcze trudniej będzie mu znaleźć odpowiednie słowo.

Pomaga:

wcześniejsze zapowiedzenie pytania,
możliwość przygotowania odpowiedzi,
kilka sekund więcej,
zapisanie najważniejszych słów,
możliwość dokończenia wypowiedzi po chwili.

Dziel zadania na krótsze etapy

Duże polecenie może być trudne nie dlatego, że uczeń nie potrafi wykonać zadania, ale dlatego, że musi jednocześnie zapamiętać zbyt wiele informacji. Zamiast: „Przeczytaj tekst, wybierz informacje o bohaterze, zapisz je i przygotuj wypowiedź.” można powiedzieć:

Przeczytaj tekst.
Zaznacz informacje o bohaterze.
Wybierz trzy najważniejsze.
Ułóż z nich krótką wypowiedź.

Nie poprawiaj każdej wypowiedzi

Jeżeli uczeń przez kilka minut buduje odpowiedź, a nauczyciel natychmiast zaczyna poprawiać każde słowo i każdą końcówkę, komunikowanie się może szybko stać się dla niego źródłem napięcia. Najpierw warto odpowiedzieć na sens wypowiedzi. Dopiero później – jeśli jest to celem zadania – można spokojnie pracować nad formą językową. Uczeń powinien mieć poczucie, że warto się komunikować, nawet jeśli jego wypowiedź nie jest idealna.

Afazja nie oznacza braku wiedzy

To jedna z najważniejszych zasad. Uczeń może wiedzieć znacznie więcej, niż potrafi w danym momencie powiedzieć. Jeżeli pyta się go wyłącznie ustnie i ocenia głównie jakość wypowiedzi, można bardzo łatwo zaniżyć ocenę jego rzeczywistych możliwości. Dlatego warto zawsze zadać sobie pytanie: Czy sprawdzam teraz wiedzę ucznia, czy jego zdolność do szybkiego formułowania wypowiedzi? To nie zawsze jest to samo.

Dostosuj sposób oceniania

Dostosowanie nie oznacza rezygnacji z wymagań. Oznacza takie zorganizowanie zadania, aby trudności językowe nie uniemożliwiały uczniowi pokazania wiedzy. Można np.:

wydłużyć czas,
ograniczyć liczbę poleceń w jednym zadaniu,
uprościć język instrukcji,
pozwolić na odpowiedź pisemną,
zastosować pytania zamknięte lub materiał obrazkowy,
podzielić wypowiedź na etapy,
oceniać przede wszystkim treść, jeśli forma językowa nie jest celem zadania.

Wzmacniaj próby komunikowania się

Uczeń, który wielokrotnie doświadcza trudności w mówieniu, może zacząć unikać wypowiedzi. Dlatego warto zauważać nie tylko poprawność odpowiedzi, ale również wysiłek włożony w komunikację. Można powiedzieć:

„Dobrze wyjaśniłeś, o co Ci chodzi.”

„Widzę, że potrzebowałeś chwili, ale znalazłeś sposób, żeby mi to powiedzieć.”

„Dziękuję, że powiedziałeś, że nie rozumiesz.”

Nie wyręczaj ucznia

Wsparcie powinno prowadzić do większej samodzielności. Jeżeli nauczyciel zawsze mówi za ucznia, natychmiast podaje właściwe słowo albo tłumaczy jego wypowiedzi innym, dziecko może mieć coraz mniej okazji do samodzielnego komunikowania swoich potrzeb. Czas, cierpliwość i odpowiednia podpowiedź często są bardziej wartościowe niż szybkie wyręczenie.

Polecamy szkolenia wraz z materiałami do pracy z uczniem w spektrum autyzmu.

Materiały znajdziesz tutaj

Mareriały znajdzisz TUTAJ

Polecamy także „Niezbędnik wychowawcy” – praktyczną teczkę z materiałami, które ułatwią planowanie zajęć z wychowawcą, organizację pracy z klasą i przygotowanie dokumentacji.

Szczegóły TUTAJ

Polecamy szkolenia wraz z materiałami dostępne na naszej stronie
Przykładowe IPET-y zgodne ze zmianami obowiązującymi od 1 września 2026 roku

    POBIERZ TUTAJ       POBIERZ TUTAJ



       POBIERZ TUTAJ       POBIERZ TUTAJ



  POBIERZ TUTAJ       POBIERZ TUTAJ

   POBIERZ TUTAJ       POBIERZ TUTAJ

Przykładowe zaktualizowane WOPFU- dużo wpisów

   POBIERZ TUTAJ             POBIERZ TUTAJ

    POBIERZ TUTAJ               POBIERZ TUTAJ

Jeżeli prowadzisz zajęcia rewalidacyjne skorzystaj z kompleksowego wsparcia w postaci:
programu zajęć,
przykładowych wpisów do dziennika,
przykładowych ćwiczeń,
oceny efektywności,
gotowych zadań.



      Dostępne TUTAJ       Dostępne TUTAJ

Dostępne TUTAJ

  Dostępne TUTAJ     Dostępne TUTAJ
Pomocne materiały w pracy z uczniami ze SPE
programu zajęć,
przykładowych wpisów do dziennika,
przykładowych ćwiczeń,
oceny efektywności,
gotowych zadań.
Szczegóły TUTAJ Szczegóły TUTAJ Szczegóły TUTAJ

Materiały znajdziesz tutaj
Materiały znajdziesz tutaj
Polecamy również ,,Zajęcia rewalidacyjne – spektrum autyzmu” są one nie tylko bogatym źródłem gotowych dokumentów, narzędzi i pomysłów, ale również inspirują do kreatywnego podejścia w pracy z uczniami ze spektrum autyzmu. Dzięki nim nauczyciele i terapeuci mogą efektywniej wspierać rozwój swoich podopiecznych, tworząc dla nich przyjazne i dostosowane środowisko edukacyjne. To niezastąpione kompendium w codziennej pracy z uczniami ze spektrum autyzmu w szkołach ponadpodstawowych, które przyczynia się do budowania bardziej inkludującej i wspierającej szkoły.

Jeżeli prowadzisz zajęcia w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej, skorzystaj z kompleksowego wsparcia w postaci:

Jeżeli prowadzisz zajęcia rewalidacyjne skorzystaj z kompleksowego wsparcia w postaci:
programu zajęć,
przykładowych wpisów do dziennika,
przykładowych ćwiczeń,
oceny efektywności,
gotowych zadań.
Szczegóły TUTAJ Szczegóły TUTAJ Szczegóły TUTAJ

W ofercie mamy również teczki pedagoga specjalnego, zawierające niezbędną dokumentację do edycji oraz wskazówki, materiały i porady.
Szczegóły TUTAJ Szczegóły TUTAJ Szczegóły TUTAJ

Szczegóły TUTAJ Szczegóły TUTAJ

Dla nauczycieli współorganizujących kształcenie niezbędna dokumentację wraz z materiałami do pracy zawiera TECZKA NAUCZYCIELA WSPÓŁORGANIZUJĄCE.
Szczegóły TUTAJ Szczegóły TUTAJ

Od wielu lat jesteśmy ekspertkami do spraw awansu zawodowego, swoją praktyczną wiedzę wykorzystałyśmy w publikacjach będących kompleksowym wsparciem dla nauczycieli na ścieżce awansu zawodowego. Zawierają one niezbędne informacje wraz z dokumentacją do edycji.

Szczegóły TUTAJ Szczegóły TUTAJ

Wyjątkowe materiały do pracy na zajęciach świetlicowych, mnóstwo inspiracji i gotowych kart pracy, scenariuszy gazetek. Plan pracy świetlicy i materiały na poszczególne miesiące znajdzisz TUTAJ