Specjalni

Jesienny jeżyk znalazł schronienie pod kolorowymi liśćmi. Jest mu tam spokojnie i bezpiecznie. Ten prosty obrazek może otworzyć ważną rozmowę z dziećmi: co pomaga nam, kiedy przeżywamy trudne emocje? I skąd możemy wiedzieć, czego potrzebuje druga osoba?

Przygotowałyśmy dwa jesienne pomysły na zajęcia „Jeżyk i moje emocje” oraz „Leśna poczta wsparcia. Jak mogę pomóc?”. Można wykorzystać je podczas zajęć rewalidacyjnych, zajęć z wychowawcą. Pierwsza zaprasza do poznawania własnych uczuć i potrzeb. Druga pozwala przećwiczyć proponowanie pomocy z uważnością na odpowiedź drugiej osoby.

Jeżyk i moje emocje — zaczynamy od siebie

Na pierwszej karcie znajdują się cztery liście: smutek, złość, strach i niepokój. To miejsce na narysowanie lub zapisanie sytuacji, w których pojawiają się te emocje. Nie trzeba wypełniać wszystkich pól podczas jednego spotkania. Możemy zaprosić dziecko do wybrania jednego liścia i zapytać:

„Co sprawia, że czasem jest Ci smutno?”
„Kiedy pojawia się u Ciebie złość?”
„Co mogłoby przestraszyć naszego jeżyka?”

Rozmowa o wymyślonym bohaterze daje możliwość udziału także wtedy, gdy dziecko nie chce opowiadać o sobie. Warto przyjmować odpowiedzi z ciekawością, bez porównywania doświadczeń. To, co dla jednej osoby jest drobiazgiem, dla innej może być trudnym przeżyciem.

Moja bezpieczna kryjówka

Kolejne zadania prowadzą do trzech pytań:

Kto mi pomaga?
Co mnie uspokaja?
Co mogę zrobić?

Odpowiedzi mogą być bardzo różne: rozmowa z bliską osobą, chwila ciszy, ruch, ulubiona książka, odpoczynek w spokojnym miejscu. Dziecko może je zapisać, narysować, wskazać na obrazkach lub przekazać swoim sposobem komunikacji.

Warto zatrzymać się przy pytaniu: „Czy każdemu pomaga to samo?”

Leśna poczta wsparcia

Druga aktywność zawiera karty z propozycjami pomocy. Możemy je wyciąć i wykorzystać podczas rozmowy lub krótkich scenek. Znajdują się na nich między innymi: wysłuchanie, zaproszenie do zabawy, pomoc w zadaniu, poszukanie ciszy, danie czasu oraz zwrócenie się do dorosłego.

Jest też miejsce na własny pomysł i bardzo ważna odpowiedź: „Nie, dziękuję”.

Przed rozpoczęciem zabawy obejrzyjmy obrazki razem z dziećmi. Sprawdźmy, jak je rozumieją, i pokażmy, jak można zamienić podpis w pytanie:

„Mogę Cię wysłuchać. Chcesz porozmawiać?”
„Chcesz pobawić się ze mną?”
„Czy pomóc Ci w tym zadaniu?”
„Wolisz chwilę ciszy?”

Potem zaproponujmy krótką sytuację:

Na przerwie jedna osoba stoi obok bawiącej się grupy. Patrzy na dzieci, ale nie dołącza.

Zastanówmy się wspólnie, co może czuć. Może chciałaby się przyłączyć, ale nie wie jak? Może woli obserwować? Sam wygląd sytuacji nie daje nam pewności, dlatego warto zapytać. Dziecko wybiera obrazek z propozycją wsparcia i odgrywa scenkę. Druga osoba może przyjąć pomoc albo odpowiedzieć: „Nie, dziękuję”. Ćwiczymy wtedy również spokojną reakcję: „Dobrze. Jeśli zechcesz, możesz do nas dołączyć”.

Dajemy wybór także podczas zajęć

Obie karty można dostosować do możliwości i sposobu komunikowania się dzieci. Warto podawać jedno polecenie naraz, ograniczyć liczbę obrazków do wyboru i zostawić czas na odpowiedź. Pisanie można zastąpić rysunkiem, gestem, wskazaniem lub komunikacją wspomagającą i alternatywną.

Nie wymagajmy opowiadania o osobistych trudnościach na forum grupy. Można pracować na przykładzie jeżyka, obserwować scenkę albo pominąć pytanie. Prawo do odmowy, o którym rozmawiamy na karcie, powinno być obecne również w przebiegu zajęć.

Małe gesty, które możemy ćwiczyć codziennie

Po zakończeniu pracy warto zostawić obrazki wsparcia w dostępnym miejscu. Możemy wracać do nich w zwykłych szkolnych sytuacjach i przypominać pytanie: „Czy chcesz takiej pomocy?”.

Zauważajmy konkretne działania dzieci: „Zapytałaś, zanim pomogłaś”, „Poczekałeś na odpowiedź”, „Uszanowałaś, że kolega potrzebuje ciszy”.

Jesienny jeżyk zaprasza do poznania własnej „bezpiecznej kryjówki”. Leśna poczta wsparcia pozwala zrobić kolejny krok — zainteresować się tym, co daje poczucie bezpieczeństwa komuś obok. Czasem będzie to wspólna zabawa, czasem rozmowa, a czasem spokojna obecność i danie czasu.