Specjalni

Jak rozpocząć omawianie lektury, żeby uczniowie od pierwszych minut mogli obserwować, dzielić się pomysłami i zadawać pytania? Zamiast od razu przedstawiać informacje o ,,Akademii pana Kleksa", możemy zacząć od ilustracji i trzech kroków: „Widzę — myślę — zastanawiam się”.

Przygotowałyśmy kartę pracy, która porządkuje tę rozmowę. Można wykorzystać ją podczas pierwszej lekcji o książce Jana Brzechwy, również w pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Krótka rutyna, która otwiera myślenie

„Widzę — myślę — zastanawiam się” to rutyna myślenia, która prowadzi od obserwowania, przez interpretowanie, do zadawania pytań.

Każdy krok ma inne zadanie:

Widzę — opisuję to, co rzeczywiście zauważam.
Myślę — przedstawiam przypuszczenie i szukam szczegółów, które je uzasadniają.
Zastanawiam się — wskazuję, czego chcę się dowiedzieć.

Rutyna wspiera myślenie krytyczne, ponieważ pomaga oddzielać obserwację od interpretacji, uzasadniać własne zdanie i zauważać różne perspektywy. W pracy z lekturą możemy dodać kolejny krok: sprawdzenie przypuszczeń w tekście.

Widzę — zaczynamy od uważnego patrzenia. Pokazujemy ilustrację Akademii i dajemy uczniom chwilę na spokojne obejrzenie. Na tym etapie nie omawiamy szczegółów i nie podajemy gotowego opisu. Pytamy: „Co widzisz na ilustracji?” Uczeń może wskazać drzwi, zauważyć drzewa, policzyć furtki lub powiedzieć, że budynek jest duży.
Myślę — szukamy znaczenia. Przechodzimy do pytania: „Jak myślisz, co to za miejsce?” Uczniowie mogą rozpoznać szkołę, pałac albo niezwykły dom. Nie oczekujemy odgadnięcia jednej odpowiedzi. Interesuje nas to, jak powstaje ich pomysł. Warto dopytać: „Co na ilustracji sprawia, że tak myślisz?” Uczeń może wskazać szczegół lub krótko wyjaśnić swój wybór.
Zastanawiam się — dajemy miejsce ciekawości. Trzeci krok otwiera pytania: „Czego chcesz się o nim dowiedzieć?” Kto mieszka w budynku? Co znajduje się za furtkami? Jak wyglądają lekcje w Akademii? Jeśli samodzielne formułowanie pytań jest trudne, możemy podać początki zdań:

„Chcę wiedzieć, kto…”
„Zastanawiam się, co…”
„Chcę sprawdzić, czy…”

Można też zaproponować dwa pytania do wyboru. Ważne, by uczeń miał możliwość wskazania własnego zainteresowania, a nie jedynie powtórzenia pytania nauczyciela.

POBIERZ TUTAJ

Po czytaniu — sprawdzamy nasze przypuszczenia

Odczytujemy krótki fragment lektury opisujący Akademię. Następnie wracamy do karty i pytamy: „Co udało się sprawdzić?” Wspólnie ustalamy, co znalazło potwierdzenie w tekście, które przypuszczenie wymaga zmiany i na jakie pytania nadal nie znamy odpowiedzi.

To ważna część myślenia krytycznego: mogę zmienić zdanie, kiedy poznaję nowe informacje. Początkowe przypuszczenie nie musi być trafne, żeby stało się wartościowym początkiem rozmowy. Pamiętajmy również, że ilustracja jest interpretacją. Informacje o świecie przedstawionym ustalamy na podstawie książki. Jeśli zauważymy różnicę między obrazkiem a opisem autora, możemy wspólnie ją omówić.

Jedna ilustracja, wiele dróg do lektury

Rutyna pozwala rozpocząć spotkanie z książką od tego, co uczniowie sami zauważają. Nauczyciel poznaje ich skojarzenia, pytania i sposoby rozumowania, a uczniowie otrzymują przestrzeń do własnych wypowiedzi.

Warto najpierw wysłuchać pomysłu, zapisać go i wspólnie sprawdzić. W ten sposób pierwsza lekcja staje się zaproszeniem do odkrywania Akademii pana Kleksa — z uważnością, ciekawością i gotowością do szukania odpowiedzi w tekście.

Od przypuszczeń do informacji — uzupełniamy mapę Akademii

Po pracy z rutyną „Widzę — myślę — zastanawiam się” przechodzimy do porządkowania wiadomości z lektury. Pomaga w tym mapa myśli „Akademia pana Kleksa”.

Czytamy krótkie fragmenty opisujące Akademię i wspólnie szukamy odpowiedzi na cztery pytania:

Gdzie znajduje się Akademia?
Jak wygląda jej budynek?
Co ją otacza?
Dokąd prowadzą furtki?

Uczniowie uzupełniają pola słowami, rysunkami lub symbolami. Mogą również dyktować odpowiedź nauczycielowi albo wybierać spośród przygotowanych podpisów.

Nie trzeba wypełniać całej mapy jednocześnie. Warto zatrzymać się przy jednej gałęzi, odczytać odpowiedni fragment i zapytać: „Która informacja z tekstu pasuje do tego pola?”. W ten sposób mapa staje się zapisem wspólnego poszukiwania, a nie zadaniem polegającym wyłącznie na przepisywaniu.

POBIERZ TUTAJ

Kogo spotykamy w Akademii?

Kolejny krok zaprasza do poznania trzech postaci: Adasia Niezgódki, Ambrożego Kleksa i szpaka Mateusza. Przy każdej ilustracji znajdują się dwa pola: na imię oraz krótką informację o bohaterze.

Po wysłuchaniu wybranych fragmentów uczniowie dopasowują podpisy, przepisują je lub udzielają odpowiedzi swoim sposobem komunikacji. Wspólnie ustalamy, że:

Adaś Niezgódka jest uczniem, który opowiada o Akademii;
Ambroży Kleks jest nauczycielem prowadzącym Akademię;
Mateusz jest szpakiem związanym z Akademią.

Najpierw możemy pracować tylko z jedną postacią, a następnie stopniowo dodawać kolejne. Uczniowi, który potrzebuje wsparcia, proponujemy dwa podpisy do wyboru. Osoba pracująca samodzielnie może ułożyć własne krótkie zdanie o bohaterze.

Ilustracje ułatwiają rozpoznawanie postaci, ale odpowiedzi sprawdzamy w książce — obrazek nie zastępuje tekstu.

Na zakończenie wykorzystujemy kartę do prostej zabawy:

„Pokaż, kto uczy chłopców”.
„Pokaż, kto opowiada nam tę historię”.
„Pokaż, kto jest ptakiem”.

Uczeń może wskazać postać, podać ilustrację lub powiedzieć imię. Możemy również zamienić role: uczeń wybiera bohatera, a nauczyciel zadaje pytanie lub dopasowuje podpis.

POBIERZ TUTAJ

Obie karty uzupełniają pierwsze spotkanie z lekturą. Rutyna otwiera przestrzeń na obserwacje i pytania, mapa porządkuje informacje o miejscu akcji, a karta bohaterów pomaga rozpoznać postacie i ich role. Do tych materiałów można wracać podczas kolejnych lekcji, dopisując nowe wiadomości i sprawdzając wcześniejsze ustalenia.

Więcej materiałów na zajęcia rewalidacyjne znajdziesz w naszych szkleniach z materiałami