Nowe zasady oceniania od 1 września 2026 r. Co zmienia się w pracy wychowawcy?

 

20 sierpnia 2026 r. Minister Edukacji podpisał rozporządzenie zmieniające zasady oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów. Większość zmian zacznie obowiązywać 1 września 2026 r. Dla wychowawców najważniejsze są nowe obszary uwzględniane przy ustalaniu śródrocznej i rocznej oceny zachowania.

Nie jest to wyłącznie kosmetyczna zmiana nazw. Nowe przepisy wyraźniej kierują uwagę na rozwój ucznia, jego odpowiedzialność, relacje z innymi, współpracę oraz zaangażowanie w życie klasy, szkoły i środowiska lokalnego.

Dziewięć obszarów oceny zachowania

Od 1 września 2026 r. śródroczna i roczna ocena klasyfikacyjna zachowania będzie uwzględniała:

1. wywiązywanie się z obowiązków ucznia;
2. okazywanie szacunku innym osobom, w tym nauczycielom, uczniom i pracownikom szkoły;
3. przejmowanie odpowiedzialności za własny rozwój i zaangażowanie w realizację celów rozwojowych;
4. przestrzeganie norm społecznych w szkole i poza nią;
5. dbałość o kulturę języka;
6. dbałość o bezpieczeństwo i zdrowie własne oraz innych osób;
7. współpracę oraz dbałość o dobre relacje z innymi;
8. zaangażowanie w życie klasy, szkoły i wspólnoty lokalnej;
9. wykazywanie się szacunkiem dla własnego narodu i ojczyzny oraz tradycji i kultury innych narodów.

Dotychczas przepisy wskazywały siedem obszarów. Obejmowały między innymi postępowanie zgodne z dobrem społeczności szkolnej, dbałość o honor i tradycje szkoły, piękno mowy ojczystej oraz godne i kulturalne zachowanie.

Nowe przepisy mocniej podkreślają odpowiedzialność ucznia za własny rozwój, umiejętność współpracy, budowanie relacji i zaangażowanie społeczne.

Ocena zachowania to nie tylko frekwencja i uwagi

W praktyce ocena zachowania nadal zbyt często kojarzy się z liczbą uwag, spóźnień, nieusprawiedliwionych nieobecności albo punktów zgromadzonych w dzienniku. Tymczasem nowe obszary wymagają znacznie szerszego spojrzenia na funkcjonowanie ucznia.

Wychowawca powinien zwrócić uwagę również na to:

• czy uczeń potrafi współpracować z innymi;
• jak zachowuje się podczas pracy w grupie;
• czy podejmuje próby rozwiązywania konfliktów;
• czy potrafi przyjąć odpowiedzialność za swoje decyzje;
• czy wyznacza sobie cele i podejmuje pracę nad własnym rozwojem;
• czy angażuje się w działania klasy, szkoły lub lokalnej społeczności;
• czy szanuje innych ludzi, ich pochodzenie, tradycje i kulturę;
• czy dba o bezpieczeństwo swoje oraz innych osób.

Oznacza to, że ocena zachowania nie powinna być wyłącznie podsumowaniem przewinień ucznia. Powinna pokazywać również jego postępy, podejmowane starania i rozwijane kompetencje społeczne.

Uczeń może mieć trudności w relacjach, regulacji emocji albo komunikacji, ale jednocześnie podejmować realną pracę nad zmianą swojego zachowania. Właśnie ten wysiłek i rozwój również powinny zostać zauważone.

Co oznacza odpowiedzialność za własny rozwój?

To jeden z nowych i szczególnie ważnych obszarów. Nie chodzi o to, aby uczeń samodzielnie radził sobie ze wszystkimi trudnościami. Odpowiedzialność za rozwój można rozumieć jako gotowość do:

• przyjmowania informacji zwrotnej;
• podejmowania kolejnych prób;
• korzystania z zaproponowanego wsparcia;
• wyznaczania prostych i możliwych do osiągnięcia celów;
• dokonywania samooceny;
• dostrzegania konsekwencji własnych decyzji;
• podejmowania działań prowadzących do poprawy.

Dla jednego ucznia celem rozwojowym może być systematyczne przygotowywanie się do zajęć, dla innego spokojne reagowanie na krytykę, proszenie o pomoc, włączanie się do pracy zespołu albo stosowanie poznanych sposobów radzenia sobie z napięciem.

Cele powinny być dostosowane do wieku, możliwości i potrzeb ucznia. Nie mogą być jednakowe dla wszystkich.

Współpraca i relacje jako odrębny obszar

Nowością jest także wyraźne wskazanie współpracy oraz dbałości o dobre relacje z innymi. Wychowawca może brać pod uwagę między innymi to, czy uczeń:

• słucha innych osób;
• respektuje ustalone zasady pracy;
• potrafi podzielić się zadaniami;
• pomaga innym, ale także przyjmuje pomoc;
• reaguje na potrzeby kolegów i koleżanek;
• podejmuje próby naprawienia wyrządzonej krzywdy;
• potrafi przeprosić;
• szuka rozwiązania konfliktu zamiast jego eskalowania.

Nie oznacza to, że wysoko oceniany może być wyłącznie uczeń otwarty, rozmowny i bardzo aktywny. Spokojny, nieśmiały lub wycofany uczeń także może dobrze współpracować i dbać o relacje. Należy oceniać konkretne zachowania, a nie temperament.

Należy uwzględnić indywidualne możliwości ucznia

Nowe kryteria nie zwalniają szkoły z obowiązku indywidualnego spojrzenia na ucznia. Jest to szczególnie ważne w przypadku uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.

Uczeń w spektrum autyzmu może mieć trudności z odczytywaniem intencji innych osób. Uczeń z ADHD może reagować impulsywnie, a uczeń z zaburzeniami lękowymi unikać aktywności grupowych. Takie zachowania nie mogą być automatycznie uznawane za brak szacunku, współpracy czy zaangażowania.

Wychowawca powinien odróżniać:

• brak umiejętności od świadomego łamania zasad;
• trudność wynikającą z niepełnosprawności lub zaburzenia od celowego działania;
• potrzebę wsparcia od braku dobrej woli;
• pojedyncze zachowanie od sposobu funkcjonowania ucznia w całym półroczu.

Ocena zachowania nie może być karą za objawy trudności rozwojowych, niepełnosprawności czy zaburzeń.

Co szkoła powinna przygotować?

Wprowadzenie nowych obszarów oznacza konieczność przeanalizowania obowiązujących w szkole zasad oceniania zachowania. Samo dopisanie dwóch punktów może być niewystarczające.

Warto sprawdzić:

• czy kryteria zapisane w statucie odpowiadają dziewięciu nowym obszarom;
• czy opisy poszczególnych ocen są jasne i możliwe do zastosowania;
• czy szkolny system punktowy nie skupia się wyłącznie na karach;
• czy karty samooceny ucznia uwzględniają rozwój, współpracę i relacje;
• w jaki sposób nauczyciele będą przekazywali wychowawcy informacje o funkcjonowaniu ucznia;
• jak uczniowie i rodzice zostaną poinformowani o nowych zasadach;
• czy przyjęte kryteria uwzględniają potrzeby uczniów ze SPE.

Wychowawcom przydadzą się proste narzędzia: karta obserwacji, arkusz samooceny ucznia, karta wyznaczania celu rozwojowego oraz formularz krótkiej informacji od nauczycieli.

Zmiany dotyczące prac domowych

Rozporządzenie zmienia również zasady zadawania prac domowych w klasach IV–VIII szkoły podstawowej.

Nauczyciel może zadać pisemną pracę domową służącą utrwalaniu, rozwijaniu albo praktycznemu zastosowaniu treści zrealizowanych podczas zajęć. Taka praca:

• jest nieobowiązkowa;
• nie podlega ocenie;
• powinna zostać sprawdzona, jeżeli uczeń ją wykona;
• wymaga przekazania uczniowi informacji zwrotnej.

Wykonywanie pisemnych prac domowych może mieć wpływ na podwyższenie rocznej oceny klasyfikacyjnej, ale tylko wtedy, gdy takie rozwiązanie zostało przewidziane w statucie szkoły.

Uczeń nie może ponosić negatywnych konsekwencji za niewykonanie pracy, która zgodnie z przepisami jest nieobowiązkowa.

Nauczyciele nie zadają natomiast uczniom praktyczno-technicznych prac domowych.

Większe znaczenie informacji zwrotnej

Nowe brzmienie przepisów dotyczących oceniania bieżącego podkreśla, że uczeń powinien otrzymać konkretną informację:

• co robi dobrze;
• co powinien poprawić;
• w jaki sposób może to poprawić;
• jak powinien dalej się uczyć.

Sama ocena wyrażona stopniem nie przekazuje wszystkich tych informacji. Uczeń, który otrzymuje trójkę, nadal może nie wiedzieć, co wykonał poprawnie, gdzie popełnił błąd i co powinien zrobić następnym razem.

Informacja zwrotna nie musi być długa. Może brzmieć na przykład:

„Prawidłowo wybrałeś najważniejsze informacje z tekstu. Popracuj jeszcze nad uzasadnieniem swojej odpowiedzi. Dodaj jeden przykład, który potwierdzi Twoje stanowisko”.

Doświadczenia edukacyjne także będą miały znaczenie

Jeżeli podstawa programowa danego przedmiotu przewiduje realizację doświadczeń edukacyjnych, przy ustalaniu rocznej oceny nauczyciel powinien uwzględnić również zaangażowanie ucznia w ich realizację.

Ważny staje się zatem nie tylko końcowy efekt, lecz także aktywność ucznia, podejmowanie zadań, współpraca, systematyczność i wkład pracy.

Co powinien zrobić wychowawca?

Przed rozpoczęciem stosowania nowych zasad warto:

1. Zapoznać się z dziewięcioma obszarami oceny zachowania.
2. Sprawdzić zapisy statutu i wewnątrzszkolne kryteria oceniania.
3. Przygotować uczniom konkretne przykłady zachowań odnoszących się do każdego obszaru.
4. Omówić nowe zasady z rodzicami.
5. Zaplanować sposób zbierania informacji od pozostałych nauczycieli.
6. Wprowadzić samoocenę ucznia i pracę z indywidualnym celem rozwojowym.
7. Sprawdzić, czy przyjęte rozwiązania nie dyskryminują uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
8. Odejść od oceniania opartego wyłącznie na błędach, uwagach i karach.

Ocena zachowania powinna wspierać rozwój

Nowe przepisy dają możliwość szerszego i bardziej rozwojowego spojrzenia na zachowanie ucznia. Sama zmiana zapisów w statucie jednak nie wystarczy. Potrzebna jest również zmiana sposobu obserwowania, rozmawiania z uczniami i uzasadniania oceny.

Ocena zachowania powinna odpowiadać nie tylko na pytanie: „Czy uczeń przestrzegał zasad?”, ale również: „Jak się rozwijał, czego się nauczył, jak współpracował i jakie podejmował działania, aby lepiej funkcjonować w klasie i szkole?”.

Rozporządzenie Ministra Edukacji z 20 sierpnia 2026 r. zostało ogłoszone w Dzienniku Ustaw pod poz. 1122. Większość opisanych zmian wchodzi w życie 1 września 2026 r. Nowe zasady przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych, poprawkowych oraz sprawdzianów wiadomości i umiejętności zaczną obowiązywać 1 września 2027 r.

Podstawa prawna: Rozporządzenie Ministra Edukacji z dnia 20 sierpnia 2026 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, Dz.U. z 2026 r. poz. 1122.

ZAPRASZAMY NA WEBINAR JUŻ 31 SIERPNIA!

ZAPISZ SIĘ TUTAJ!!!

NIEZBEDNIK WYCHOWAWCY DO KUPIENIA TUTAJ

SZKOLENIA DLA RAD PEDAGOGICZNYCH - AKREDYTOWANY OŚRODEK

DOSKONALENIA NAUCZYCIELI TUTAJ