Dostosowanie wymagań edukacyjnych zaczyna się od pytania: co utrudnia temu uczniowi uczenie się i pokazanie tego, co już potrafi?
Odpowiedź wymaga połączenia dwóch perspektyw. Nauczyciel przedmiotu zna treści, cele lekcji i umiejętności, które chce rozwijać. Nauczyciel współorganizujący kształcenie wnosi wiedzę o funkcjonowaniu ucznia, jego potrzebach, mocnych stronach i sposobach wspierania samodzielności. Dopiero wspólna rozmowa pozwala przełożyć te informacje na konkretne działania podczas lekcji.Samo zapisanie, że uczeń potrzebuje „indywidualizacji pracy” czy „wydłużonego czasu”, niewiele jeszcze zmienia. Trzeba ustalić, przy jakich zadaniach potrzebuje więcej czasu, jak przekazywać mu polecenia i po czym nauczyciele poznają, że zastosowane wsparcie rzeczywiście pomaga.
Od obserwacji ucznia do rozpoznania bariery
Nauczyciel współorganizujący może pomóc nauczycielowi przedmiotu zobaczyć, z czego wynika trudność ucznia. Brak odpowiedzi nie zawsze oznacza brak wiedzy. Uczeń może nie rozumieć rozbudowanego polecenia, gubić kolejność czynności, mieć trudność z zapisaniem myśli albo potrzebować więcej czasu na rozpoczęcie pracy.
Warto przyjrzeć się konkretnej sytuacji. Jeśli uczeń nie rozwiązuje zadania tekstowego z matematyki, sprawdźmy, czy trudność dotyczy obliczeń, rozumienia treści, wyboru działania czy organizacji zapisu. Każda z tych przyczyn wymaga innego wsparcia. Dodatkowe pięć minut nie pomoże, jeśli uczeń nadal nie rozumie, czego dotyczy pytanie.
Nauczyciel współorganizujący może obserwować, przy którym etapie uczeń się zatrzymuje, porównywać jego pracę w różnych warunkach i pytać go o własne doświadczenia. Czasem proste pytanie: „Co pomogłoby ci zacząć?” daje więcej niż kolejne przypomnienie, żeby zabrał się do zadania.
Może także przygotować szablony rozwiązania takich zadań lub checklistę wykonania zadania.
O szablonach przeczytasz TUTAJ
Formułowanie dostosowań, które wskazują konkretne działanie
Wspólna praca nad dostosowaniami polega między innymi na zamianie ogólnych zaleceń na rozwiązania możliwe do zastosowania na danym przedmiocie. Nauczyciel współorganizujący pomaga opisać potrzebę ucznia, a nauczyciel przedmiotu odnosi proponowane wsparcie do celu zadania.
Zamiast zapisu „upraszczać polecenia” można ustalić: „Polecenia wieloetapowe przekazywać w ponumerowanych punktach. Przed rozpoczęciem pracy poprosić ucznia o wskazanie pierwszej czynności”.
Zamiast „ograniczyć ilość materiału” warto sprecyzować: „Zmniejszyć liczbę zadań powtarzających tę samą czynność, zachowując zadania sprawdzające zaplanowane umiejętności”.
Zamiast „pomagać podczas pisania” można zapisać: „Przed samodzielnym pisaniem udostępnić plan wypowiedzi i bank słów. Stopniowo ograniczać podpowiedzi, gdy uczeń zacznie samodzielnie korzystać z planu”.
Tak sformułowane dostosowania podpowiadają, co zrobić na lekcji. Ułatwiają również sprawdzenie, czy wszyscy nauczyciele rozumieją ustalenia w podobny sposób.
Planowanie wsparcia przed lekcją
Skuteczna współpraca potrzebuje choćby krótkiej wymiany informacji przed zajęciami. Nauczyciel współorganizujący powinien wiedzieć, jaki będzie cel lekcji, z jakimi materiałami będą pracowali uczniowie oraz jaka forma aktywności została zaplanowana. Dzięki temu może wcześniej wskazać możliwe trudności i zaproponować rozwiązania.
Jeżeli na historii uczniowie mają ustalać przyczyny i skutki wydarzenia, można przygotować schemat do porządkowania informacji. Jeżeli na języku polskim będą tworzyć opowiadanie, przydatny może być plan z pytaniami pomocniczymi. Na geografii uczeń może potrzebować czytelniejszej mapy, a na chemii instrukcji doświadczenia podzielonej na kolejne kroki.
Punktem wyjścia zawsze pozostaje cel. Gdy sprawdzamy rozumienie zjawiska, rozbudowany zapis może nie być konieczny do pokazania wiedzy. Kiedy jednak celem jest samodzielne tworzenie wypowiedzi pisemnej, zastąpienie jej odpowiedzią ustną nie pozwoli ocenić tej samej umiejętności. Wtedy trzeba poszukać wsparcia, które umożliwi uczniowi pisanie, na przykład planu, dodatkowego czasu lub podziału pracy na etapy.
Wdrażanie dostosowań podczas zajęć
Nauczyciel współorganizujący pomaga wprowadzać uzgodnione rozwiązania i obserwuje reakcję ucznia. Może przypomnieć o skorzystaniu z instrukcji, wskazać miejsce rozpoczęcia pracy, pomóc uporządkować materiały albo zwrócić uwagę nauczyciela przedmiotu na trudność, która wcześniej nie była widoczna.
Ważne, aby pomoc prowadziła do coraz większej samodzielności. Zanim dorosły ponownie wyjaśni całe zadanie, warto sprawdzić, czy wystarczy wskazanie odpowiedniego punktu instrukcji. Zanim poda gotowe rozwiązanie, może zapytać: „Co już wiesz?” lub „Z którego przykładu możesz skorzystać?”.
Potrzebny jest też czas na reakcję. Natychmiastowa podpowiedź może przerwać uczniowi namysł. Nauczyciel współorganizujący, który dobrze zna jego tempo pracy, pomaga dobrać moment i zakres wsparcia.
Część rozwiązań można udostępnić całej klasie. Zapisany plan lekcji, czytelne kryteria wykonania zadania czy instrukcja podzielona na etapy mogą pomóc wielu uczniom. Wspólna organizacja pracy nie wyklucza przy tym indywidualnych dostosowań dla osób, które potrzebują dodatkowego wsparcia.
Współpraca przy sprawdzaniu wiedzy i ocenianiu
Dostosowania powinny obejmować także sytuacje, w których uczeń prezentuje swoje umiejętności. Nauczyciel współorganizujący może pomóc przeanalizować sprawdzian: czy układ jest czytelny, czy polecenia są jednoznaczne i czy sposób udzielenia odpowiedzi pozwala sprawdzić zaplanowaną wiedzę.
Warto wcześniej ustalić zakres dopuszczalnej pomocy. Wyjaśnienie organizacji pracy, odczytanie polecenia i podpowiedź merytoryczna to różne działania. Jeżeli sprawdzamy samodzielne rozumienie przeczytanego tekstu, przeczytanie go uczniowi na głos zmieni warunki sprawdzania tej umiejętności. Jeśli natomiast oceniamy wiedzę przyrodniczą, trudność w samodzielnym odczytaniu pytania może przesłaniać to, co uczeń rzeczywiście wie.
Obserwacje nauczyciela współorganizującego pomagają również przygotować informację zwrotną. Warto wskazać uczniowi konkretny postęp: „Samodzielnie wybrałeś dane potrzebne do obliczeń. Przy wyborze działania korzystałeś jeszcze z pytania pomocniczego”. Taka informacja pokazuje, co już jest opanowane i nad czym trzeba dalej pracować.
O ocenieniu uczniów ze SPE przeczytasz TUTAJ
Sprawdzanie, czy dostosowania działają
Wdrożenie rozwiązania nie kończy pracy. Po kilku lekcjach nauczyciele powinni porównać obserwacje. Czy uczeń szybciej rozpoczyna zadanie? Czy rzadziej potrzebuje pomocy? Czy potrafi wykonać kolejne etapy? Czy jego odpowiedzi lepiej pokazują posiadaną wiedzę?
Jeżeli wsparcie nie przynosi efektu, trzeba wrócić do rozpoznania bariery. Być może instrukcja nadal jest zbyt złożona, materiał zawiera za dużo bodźców albo zadanie wymaga umiejętności, której uczeń jeszcze nie opanował. Czasem dostosowanie pomaga rozpocząć pracę, ale wymaga uzupełnienia o naukę korzystania z udostępnionych narzędzi.
Jeżeli uczeń robi postępy, warto stopniowo ograniczać pomoc. Najpierw może pracować z pełnym planem, później z kilkoma hasłami, a następnie tworzyć własny plan. Dostosowania powinny zmieniać się wraz z jego potrzebami i możliwościami.
Wspólne ustalenia, które można stosować na co dzień
Współpracę ułatwia krótka notatka zawierająca cztery informacje: zaobserwowaną trudność, uzgodnione działanie, sposób jego zastosowania oraz termin sprawdzenia efektów. Nie musi to być rozbudowany opis. Ważne, aby nauczyciele mogli szybko wrócić do ustaleń i wykorzystać je przy planowaniu kolejnych zajęć.
Nauczyciel współorganizujący wnosi do tej pracy wiedzę o uczniu i jego funkcjonowaniu. Nauczyciel przedmiotu pomaga określić, jak przy danym wsparciu zachować sens zadania i rozwijać potrzebne umiejętności. Ich regularna współpraca sprawia, że dostosowania stają się widoczne w poleceniach, materiałach, sposobie prowadzenia lekcji i ocenianiu. Dla ucznia oznacza to możliwość podejmowania zadań z odpowiednią pomocą i coraz większą samodzielnością.
ZAPRASZAM NA BEZPŁATNY WEBINAR O EDUKACJI FINANSOWEJ
Na stronie są zarówno gotowe materiały do pobrania, jak i instrukcje pozwalające uczniom samodzielnie wykonać grę, ustalić jej zasady i przygotować własne warianty
Zakup pakiet takich gier do świetlicy szkolnej, na zajęcia rewalidacyjne lub do domu.
Kupisz TUTAJ
POLECAMY NASZE OPRACOWANIE Z GRAMI BEZ PRĄDU
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz