Kosz i walizka – prosta metoda ewaluacji zajęć

 

Metoda „Kosz i walizka” to prosty i bardzo praktyczny sposób zbierania informacji zwrotnej od uczniów. Można ją wykorzystać po lekcji, projekcie edukacyjnym, warsztacie, pracy w grupach, zajęciach rewalidacyjnych albo godzinie wychowawczej.

Jej największą zaletą jest to, że uczniowie nie muszą odpowiadać na wiele pytań ani wypełniać długiej ankiety. Wystarczy, że zastanowią się nad tym, co chcą „zabrać ze sobą” z zajęć, a co najchętniej „wyrzuciliby do kosza”.

Na czym polega metoda?

Walizka symbolizuje to, co było dla ucznia wartościowe, ciekawe, pomocne i warte zapamiętania. Mogą się w niej znaleźć:

• nowa wiedza,
• przydatna umiejętność,
• ciekawy pomysł,
• sposób rozwiązania zadania,
• dobra atmosfera,
• pomoc nauczyciela,
• praca w parze lub grupie,
• narzędzie, które ułatwiło naukę.

Kosz symbolizuje natomiast to, co było trudne, niepotrzebne, niezrozumiałe, nieciekawe albo wymaga zmiany. Uczeń może wskazać:

• zbyt szybkie tempo pracy,
• trudne polecenia,
• niezrozumiałe wyjaśnienia,
• mało pomocne materiały,
• zbyt długie zadanie,
• problemy we współpracy,
• element zajęć, który go nie zainteresował,
• zagadnienie, do którego trzeba wrócić.

Metoda nie służy ocenianiu nauczyciela ani ucznia. Ma pomóc lepiej zrozumieć, jak uczniowie odebrali zajęcia i co warto zmienić podczas kolejnych spotkań.

Dlaczego warto ją stosować?

„Kosz i walizka” pozwala nauczycielowi szybko sprawdzić, które elementy zajęć były skuteczne, a które wymagają poprawy. Dzięki temu można lepiej planować kolejne lekcje, zmienić sposób tłumaczenia, dostosować tempo pracy albo wybrać inne materiały.

Metoda daje też głos uczniom, którzy rzadko wypowiadają się na forum klasy. Nie każdy uczeń chce powiedzieć głośno, że czegoś nie zrozumiał albo że dane zadanie było dla niego zbyt trudne. Na karcie może zaznaczyć to spokojnie i bez presji.

Regularne korzystanie z tej metody uczy również refleksji. Uczniowie zaczynają zastanawiać się nie tylko nad tym, czy zajęcia im się podobały, ale także nad tym, co rzeczywiście im pomogło, czego się nauczyli i czego nadal potrzebują.

Jak wykorzystać kartę do pisania?

Pierwsza wersja karty jest przeznaczona dla uczniów, którzy potrafią samodzielnie formułować krótkie wypowiedzi.

Po zakończeniu zajęć nauczyciel rozdaje karty i wyjaśnia, że w części „Walizka” należy zapisać to, co uczeń chce zabrać ze sobą, a w części „Kosz” to, co było trudne, nieprzydatne lub wymaga zmiany.

Można wcześniej podać kilka przykładów:

„Do walizki wpisuję sposób, który pomógł mi rozwiązać zadanie”.

„Do kosza wpisuję zbyt szybkie tempo pracy”.

„Do walizki wpisuję pracę w parze”.

„Do kosza wpisuję polecenie, którego nie zrozumiałem”.

Nie trzeba wymagać od uczniów długich odpowiedzi. Czasami wystarczy jedno słowo lub krótkie zdanie. Ważniejsza jest szczerość niż długość wypowiedzi.

Jak wykorzystać kartę do rysowania?

Druga wersja karty została przygotowana z myślą o dzieciach, które jeszcze nie piszą, mają trudności z pisaniem albo lepiej wyrażają swoje myśli za pomocą obrazu.

Uczeń może narysować w koszu to, co było dla niego trudne lub nieciekawe, a w walizce to, co było ważne, przyjemne i pomocne.

Może to być na przykład:

• książka,
• komputer,
• kolega lub koleżanka,
• znak zapytania,
• zadanie,
• uśmiechnięta buźka,
• smutna buźka,
• nauczyciel,
• grupa uczniów,
• konkretny przedmiot wykorzystany podczas lekcji.

Po wykonaniu rysunku nauczyciel może krótko porozmawiać z uczniem i zapytać: „Co narysowałeś?” albo „Dlaczego to trafiło do walizki?”. Nie zawsze jest to jednak konieczne. Czasami sam rysunek daje wystarczającą informację.

Ta wersja dobrze sprawdzi się także w pracy z uczniami z niepełnosprawnością intelektualną, trudnościami komunikacyjnymi, afazją, spektrum autyzmu lub dużym napięciem związanym z wypowiadaniem się.

Jak wykorzystać kartę z obrazkami do wyboru?

Trzecia wersja karty pozwala uczniowi zaznaczyć gotowe obrazki związane z elementami lekcji. To dobre rozwiązanie dla dzieci, które mają trudność z samodzielnym nazwaniem swoich odczuć albo potrzebują bardziej konkretnego wyboru.

Uczeń może zaznaczyć w części „Kosz” na przykład:

• trudne zagadnienia,
• zbyt szybkie tempo,
• niezrozumiałe wyjaśnienia,
• zadania,
• pracę w grupie,
• sposób prowadzenia lekcji,
• materiał, który nie był pomocny,
• pytania, na które nadal nie zna odpowiedzi.

W części „Walizka” może wybrać:

• ciekawe pomysły,
• zadania,
• nowe informacje,
• dobrą atmosferę,
• pracę w parze lub grupie,
• narzędzia i pomoce,
• element, który najbardziej mu się podobał,
• coś, co mu pomogło.

Warto pozwolić uczniowi zaznaczyć więcej niż jeden obrazek. Można też dodać możliwość dorysowania własnego symbolu.

Jak wprowadzić metodę w klasie?

Na początku warto dokładnie wyjaśnić znaczenie obu symboli. Dobrze jest podkreślić, że nie ma odpowiedzi dobrych i złych. Każdy uczeń może inaczej odebrać tę samą lekcję.

Nauczyciel może powiedzieć:

„Do walizki wkładamy to, co było dla nas ważne i pomocne”.

„Do kosza wrzucamy to, co było trudne, niejasne albo wymaga zmiany”.

„Wasze odpowiedzi pomogą mi lepiej przygotować kolejne zajęcia”.

Karty można wypełniać indywidualnie, w parach albo wspólnie na dużym arkuszu. Młodsi uczniowie mogą przyklejać obrazki lub symbole, a starsi zapisywać krótkie komentarze.

Co zrobić z odpowiedziami uczniów?

Najważniejszy etap zaczyna się dopiero po zebraniu kart. Nauczyciel powinien przejrzeć odpowiedzi i zastanowić się, jakie wnioski z nich wynikają.

Gdy kilka osób wskazuje zbyt szybkie tempo, warto zaplanować więcej czasu na ćwiczenia. Gdy uczniowie często wybierają pracę w parach jako element walizki, można częściej ją wykorzystywać. Gdy wielu uczniów zaznacza trudne polecenia, należy uprościć język instrukcji albo uzupełnić je przykładem.

Warto także wrócić do informacji zwrotnej podczas następnej lekcji. Można powiedzieć:

„Wielu z was zaznaczyło, że tempo było zbyt szybkie, dlatego dzisiaj będzie więcej czasu na samodzielną pracę”.

Taki komunikat pokazuje uczniom, że ich odpowiedzi mają znaczenie.

Kiedy najlepiej stosować „Kosz i walizkę”?

Metoda sprawdzi się szczególnie:

• po zakończeniu lekcji,
• po cyklu zajęć,
• po projekcie edukacyjnym,
• po pracy zespołowej,
• po warsztacie,
• po wycieczce,
• po zajęciach integracyjnych,
• po wprowadzeniu nowej metody lub narzędzia,
• podczas podsumowania tygodnia albo miesiąca.

Nie trzeba stosować jej po każdych zajęciach. Wystarczy sięgać po nią regularnie, szczególnie wtedy, gdy nauczyciel chce sprawdzić skuteczność konkretnej metody lub zebrać opinie po ważnym działaniu.

O czym warto pamiętać?

Metoda „Kosz i walizka” będzie skuteczna wtedy, gdy uczniowie poczują, że mogą odpowiadać szczerze. Ich wypowiedzi nie powinny wpływać na ocenę ani być komentowane w sposób, który wywołuje zawstydzenie.

Nie warto też ograniczać kosza wyłącznie do negatywnych ocen. Czasami trafia tam element, który był po prostu źle dobrany do potrzeb konkretnego ucznia. To cenna informacja, a nie zarzut.

„Kosz i walizka” pokazuje, że ewaluacja może być prosta, obrazowa i dostępna dla różnych uczniów. Jedni zapiszą kilka zdań, inni coś narysują, a jeszcze inni wybiorą gotowy symbol. Każda z tych form może dostarczyć nauczycielowi ważnych informacji i pomóc lepiej zaplanować kolejne działania.

KARTY POBIERZ TUTAJ