Dostosowanie wymagań edukacyjnych – zmieniamy drogę, nie cel

Każdy uczeń powinien mieć możliwość uczenia się, rozwijania swoich mocnych stron i prezentowania zdobytej wiedzy. Nie oznacza to jednak, że wszyscy muszą pracować w taki sam sposób, w jednakowym tempie i z wykorzystaniem identycznych materiałów.

Dostosowanie wymagań edukacyjnych polega na takim zaplanowaniu nauczania, aby uczeń mógł osiągać cele na miarę swoich możliwości. Nie jest obniżaniem poziomu ani rezygnacją z wymagań. To zmiana sposobu pracy, organizacji zajęć, rodzaju materiałów lub formy sprawdzania wiedzy.

Najprościej można powiedzieć: nie zawsze zmieniamy cel, ale często musimy zmienić drogę prowadzącą do jego osiągnięcia.

Dlaczego dostosowania są potrzebne?

Uczniowie różnią się tempem pracy, sposobem przetwarzania informacji, poziomem koncentracji, możliwościami komunikacyjnymi i odpornością na stres. Niektórzy potrzebują więcej czasu, inni krótszych poleceń, materiału podzielonego na etapy albo możliwości udzielenia odpowiedzi w innej formie.

Dobrze zaplanowane dostosowania pomagają:

ograniczać bariery utrudniające uczenie się;
umożliwić uczniowi pokazanie rzeczywistych wiadomości i umiejętności;
zmniejszyć napięcie oraz lęk przed popełnieniem błędu;
wzmacniać motywację, samodzielność i poczucie sprawczości;
zapobiegać narastaniu frustracji, wycofaniu oraz zachowaniom trudnym;
rozwijać mocne strony i budować pozytywne doświadczenia edukacyjne.

Dostosowanie nie jest przywilejem ani ułatwieniem, które daje uczniowi przewagę nad innymi. Jego zadaniem jest stworzenie takich warunków, w których trudność niezwiązana bezpośrednio z badaną wiedzą nie przesłania rzeczywistych możliwości dziecka.

Od czego zacząć?

Punktem wyjścia nie powinna być wyłącznie nazwa rozpoznania, ale przede wszystkim funkcjonowanie konkretnego ucznia. Dwoje dzieci z dysleksją, ADHD czy w spektrum autyzmu może potrzebować zupełnie innego wsparcia.

Przed zaplanowaniem dostosowań warto odpowiedzieć na kilka pytań:

Co uczeń potrafi zrobić samodzielnie?
W jakich sytuacjach radzi sobie najlepiej?
Co najbardziej utrudnia mu rozpoczęcie lub zakończenie zadania?
Czy rozumie polecenia kierowane do całej klasy?
Jak długo potrafi pracować w skupieniu?
W jaki sposób najłatwiej prezentuje swoją wiedzę?
Jakiego wsparcia potrzebuje, a które działania nauczyciela są już zbędne?
Czy zastosowane rozwiązanie rzeczywiście przynosi efekt?

Dostosowania nie powinny być tworzone raz i stosowane bez zmian przez cały rok. Trzeba je obserwować, sprawdzać ich skuteczność i modyfikować wraz z rozwojem ucznia.

Co możemy dostosować?

Metody i tempo pracy

Uczeń może potrzebować podziału materiału na mniejsze części, dodatkowego czasu, częstszych powtórek albo łączenia słowa z obrazem i działaniem. Pomocne bywają krótkie instrukcje, przykłady pokazujące sposób wykonania zadania oraz sprawdzenie, czy uczeń właściwie zrozumiał polecenie.

W praktyce może to oznaczać:

przekazywanie jednego polecenia na raz;
zaznaczenie najważniejszych informacji;
podzielenie dłuższego zadania na etapy;
wydłużenie czasu pracy;
ograniczenie liczby podobnych ćwiczeń;
umożliwienie krótkiej przerwy;
wcześniejsze zapowiedzenie zmiany aktywności.

Materiały i środki dydaktyczne

Nie każdy uczeń skutecznie uczy się z długiego tekstu lub z samych ustnych wyjaśnień. Warto korzystać z planów aktywności, schematów, checklist, map pojęć, nagrań, materiałów obrazkowych oraz pomocy umożliwiających działanie.

Uczeń może otrzymać:

tekst podzielony na krótsze fragmenty;
większą i bardziej czytelną czcionkę;
słowniczek pojęć;
wzór poprawnie wykonanego zadania;
instrukcję w formie kolejnych kroków;
audiobook lub nagranie polecenia;
możliwość pisania na komputerze;
planszę komunikacyjną albo odpowiednio dobrane symbole.

Więcej o instrukcjach, schematach i checklistach można przeczytać tutaj.

Organizacja zajęć

Czasami nawet dobrze przygotowane zadanie nie będzie dostępne dla ucznia, jeżeli pracuje on w miejscu pełnym bodźców, nie wie, co wydarzy się za chwilę albo nie ma możliwości poproszenia o pomoc.

Dostosowanie organizacji może obejmować:

wybór miejsca ograniczającego liczbę rozpraszaczy;
pracę indywidualną, w parze lub w małej grupie;
przygotowanie czytelnego planu lekcji;
uprzedzanie o zmianach;
zapewnienie spokojnego miejsca na krótką przerwę;
ustalenie sposobu sygnalizowania trudności;
zaplanowanie wsparcia nauczyciela współorganizującego kształcenie.

Celem nie jest izolowanie ucznia od klasy, lecz takie zorganizowanie przestrzeni i pracy, aby mógł możliwie aktywnie uczestniczyć w lekcji.

Sposób sprawdzania wiedzy

Forma odpowiedzi nie zawsze powinna być taka sama dla wszystkich. Jeżeli celem jest sprawdzenie znajomości treści, trudność w pisaniu, mówieniu lub czytaniu nie powinna uniemożliwiać uczniowi pokazania tego, co wie.

W zależności od jego potrzeb można zastosować:

odpowiedź pisemną zamiast ustnej lub ustną zamiast pisemnej;
wskazywanie odpowiedzi, wybór symbolu lub wykorzystanie komunikacji alternatywnej;
wykonanie projektu, prezentacji, nagrania albo infografiki;
podział sprawdzianu na krótsze części;
wydłużenie czasu;
odczytanie polecenia i wyjaśnienie trudnych sformułowań;
ocenianie treści bez nadmiernego obciążania wyniku błędami wynikającymi z rozpoznanych trudności.

Więcej praktycznych wskazówek dotyczących oceniania uczniów ze SPE znajduje się tutaj.

Jak może to wyglądać w praktyce?

Uczeń, który ma trudności z koncentracją, może otrzymać krótkie polecenie, kartę z trzema etapami zadania i możliwość krótkiej przerwy po wykonaniu każdej części.

Uczeń, który wolniej czyta, może korzystać z nagrania tekstu, otrzymać więcej czasu albo pracować na krótszym fragmencie pozwalającym sprawdzić tę samą umiejętność.

Uczeń, który nie mówi na forum klasy, może początkowo odpowiadać pisemnie, wskazywać właściwą odpowiedź lub przesłać nauczycielowi nagranie przygotowane w bezpiecznych warunkach.

Uczeń mający trudności z rozumieniem języka może korzystać z prostych zdań, słowniczka obrazkowego, przykładu oraz polecenia przedstawionego krok po kroku.

Uczeń potrzebujący przewidywalności może otrzymać plan lekcji, informację o zmianie i wyraźne zaznaczenie początku oraz końca zadania.

Uczeń z trudnościami grafomotorycznymi może pisać na komputerze, uzupełniać tekst z lukami albo udzielać krótszych odpowiedzi, jeśli ilość pisania nie jest celem ocenianego zadania.

Dostosowanie powinno pomagać, a nie wyręczać

Wsparcie trzeba dobierać tak, aby zwiększało samodzielność ucznia. Jeśli nauczyciel wykonuje za niego kolejne czynności, stale podpowiada odpowiedzi albo usuwa wszystkie wyzwania, uczeń nie ma możliwości rozwijania własnych strategii.

Dobre dostosowanie:

odpowiada na konkretną trudność;
jest możliwe do zastosowania podczas codziennej pracy;
pomaga uczniowi uczestniczyć w lekcji;
pozwala sprawdzić zakładaną wiedzę lub umiejętność;
jest regularnie oceniane i modyfikowane;
może być stopniowo ograniczane, kiedy uczeń staje się bardziej samodzielny.

Najważniejsza jest elastyczność. Rozwiązanie skuteczne podczas jednej lekcji nie musi sprawdzić się w każdej sytuacji. Dlatego warto obserwować reakcje ucznia, rozmawiać z nim, współpracować z rodzicami oraz specjalistami i sprawdzać, co faktycznie pomaga.

Równe szanse nie oznaczają identycznych warunków

Sprawiedliwe nauczanie nie polega na tym, że każdy uczeń otrzymuje dokładnie to samo. Polega na stworzeniu takich warunków, aby każdy mógł pracować, rozwijać się i zaprezentować swoje możliwości.

Dostosowanie wymagań edukacyjnych nie jest zatem dodatkiem do pracy nauczyciela. To ważna część planowania dostępnej lekcji, w której zauważamy nie tylko trudności ucznia, ale również jego potencjał, mocne strony i dotychczasowe postępy.

Kompleksowe szkolenie wraz z przykładami dostosowań dla uczniów posiadających opinię lub orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego znajduje się tutaj.

ZAMÓW SZKOLEMNIE NA TEMAT WYKORZYSTANIA

SZTUCZNEJ INTELIGENCJI W EDUKACJI TUTAJ

NOWA PODSTAWA PROGRAMOWA

SZKOLENIE KUPISZ TUTAJ

SZKOLENIE ZAMÓWISZ TAUTAJ

Polecamy nasze szkolenie plus kompleksowe materiały dotyczące oceny funkcjonalnej i opinii o funkcjonowaniu ucznia

KUPISZ TUTAJ

Przygotowałyśmy szkolenie i materiały dotyczące oceny funkcjonalnej i opinii o funkcjonowaniu ucznia

Szkolenie oraz materiały do pracy z uczniem ze spektrum autyzmu znajdziesz TUTAJ

TECZKA- ZAJĘCIA REWALIDACYJNE W SZKOLE PONADPODSTAWOWEJ

Z UCZNIEM ZE SPEKTRUM AUTYZMU- SZKOLENIE Z MATERIAŁAMI

📙📙📙Kompleksowe wsparcie dla nauczycieli, którzy prowadzą zajęcia rewalidacyjne

w szkole ponadpodstawowej:

➡️ przykładowy program zajęć do edycji,

➡️ wzór oceny efektywności do edycji,

➡️ przykładowe wpisy do dziennika zajęć rewalidacyjnych,

➡️ propozycje ćwiczeń i zadań,

➡️ karty pracy,

➡️ wskazówki do pracy z uczniem,

➡️ szkolenie.

Teczkę - zajęcia rewalidacyjne w szkole ponadpodstawowej

kupisz TUTAJ

KALENDARZ AKTYWNOŚCI NAUCZYCIELA POCZĄTKUJĄCEGO KUPISZ TUTAJ

KALENDARZ AKTYWNOŚCI NAUCZYCIELA MIANOWANEGO KUPISZ TUTAJ

INNE MATERIAŁY W ZAKRESIE AWANSU KUPISZ TUTAJ

Materiały do prowadzenia zajęć rewalidacyjnych kupisz TUTAJ

Teczkę - zajęcia rewalidacyjne w szkole ponadpodstawowej kupisz TUTAJ

Jeśli potrzebujesz wsparcia w przygotowaniu opisu i analizy na 4 strony, to skorzystaj z naszych materiałów.

Przykładowy opis i analizę na 4 strony do edycji kupisz tutaj

Jeśli chcesz poznać podstawie aplikacje z wykorzystaniem AI, skorzystaj z naszego szkolenia oraz materiałów. KUPISZ JE TUTAJ

PRZYKŁADOWE PYTANIA I PROBLEMY NA EGZAMIN TUTAJ

Pytania na rozmowę kwalifikacyjną na stopień nauczyciela współorganizującego na stopień nauczyciela dyplomowanego TUTAJ

Polecamy naszą nowość

KOMPLEKSOWA POMOC W PRACY Z UCZNIEM Z UMIARKOWANĄ I ZNACZNĄ NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ

Ale to nie wszystko, mamy dla Was coś specjalnego!!! Fachowo przygotowane materiały i dokumentację dla każdego nauczyciela na ścieżce rozwoju zawodowego.