Jak dokumentować pracę pedagoga specjalnego? Zadania, dziennik i przykładowe wpisy

 

Praca pedagoga specjalnego nie ogranicza się do indywidualnych spotkań z uczniami posiadającymi orzeczenie. To również obserwacje, rozpoznawanie barier, wspieranie nauczycieli, współpraca z rodzicami, udział w zespołach opracowujących IPET i WOPFU, rekomendowanie rozwiązań zwiększających dostępność oraz współpraca z poradniami i innymi instytucjami.

W dzienniku pedagoga specjalnego powinny więc znaleźć się wszystkie rzeczywiście wykonywane działania, a nie wyłącznie zajęcia prowadzone z uczniami.

Zadania pedagoga specjalnego wynikające z rozporządzenia.

Do jego zadań należy przede wszystkim:

1. Rozpoznawanie potrzeb i barier

Pedagog specjalny współpracuje z nauczycielami, specjalistami, rodzicami oraz uczniami w prowadzeniu działań diagnostycznych. Pomaga rozpoznawać:

• indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne,
• możliwości psychofizyczne ucznia,
• mocne strony, zainteresowania i uzdolnienia,
• przyczyny niepowodzeń edukacyjnych,
• trudności w funkcjonowaniu,
• bariery ograniczające aktywne uczestnictwo ucznia w życiu szkoły.

Nie chodzi wyłącznie o diagnozę trudności. Równie ważne jest zauważenie zasobów ucznia i warunków, w których funkcjonuje najlepiej.

2. Rekomendowanie działań dyrektorowi

Pedagog specjalny współpracuje przy rekomendowaniu dyrektorowi działań, które mają zapewnić uczniom pełne uczestnictwo w życiu szkoły oraz poprawić jej dostępność.

Może to dotyczyć organizacji przestrzeni, sposobu przekazywania informacji, wyposażenia, pomocy dydaktycznych, komunikacji, oznaczeń, dostosowania wydarzeń szkolnych oraz usuwania barier.

3. Określanie potrzebnych warunków i wyposażenia

Do zadań pedagoga specjalnego należy pomoc w określaniu:

• warunków niezbędnych do nauki,
• potrzebnego sprzętu specjalistycznego,
• odpowiednich środków dydaktycznych,
• narzędzi wykorzystujących technologie informacyjno-komunikacyjne,
• sposobów dostosowania przestrzeni i organizacji pracy.

4. Współpraca z zespołem IPET

Pedagog specjalny współpracuje z zespołem nauczycieli i specjalistów przy opracowywaniu oraz realizacji IPET-u ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego.

Może uczestniczyć w:

• opracowaniu WOPFU,
• określaniu potrzeb ucznia,
• planowaniu wsparcia,
• ustalaniu dostosowań,
• ocenie skuteczności działań,
• formułowaniu wniosków do dalszej pracy,
• modyfikacji IPET-u.

Nie oznacza to, że pedagog specjalny samodzielnie pisze całą dokumentację. IPET i WOPFU są dokumentami przygotowywanymi przez zespół.

5. Wspieranie nauczycieli i specjalistów

Pedagog specjalny pomaga nauczycielom:

• rozpoznawać przyczyny trudności ucznia,
• dobierać sposoby i metody pracy,
• dostosowywać zadania oraz polecenia,
• organizować pomoc w czasie lekcji,
• wybierać odpowiednie pomoce dydaktyczne,
• zwiększać samodzielność ucznia,
• rozwiązywać problemy dydaktyczne i wychowawcze.

6. Udzielanie pomocy uczniom, rodzicom i nauczycielom

Pedagog specjalny może prowadzić konsultacje, porady, rozmowy wspierające oraz inne działania wynikające z rozpoznanych potrzeb. Pomoc ta jest kierowana nie tylko do ucznia, ale również do jego rodziców i nauczycieli.

7. Współpraca z instytucjami

W zależności od potrzeb pedagog specjalny współpracuje między innymi z:

• poradnią psychologiczno-pedagogiczną,
• poradniami specjalistycznymi,
• placówkami doskonalenia nauczycieli,
• innymi szkołami i placówkami,
• organizacjami działającymi na rzecz dzieci i rodzin,
• pracownikiem socjalnym,
• asystentem rodziny,
• kuratorem sądowym.

8. Planowanie doskonalenia nauczycieli

Pedagog specjalny przedstawia radzie pedagogicznej propozycje doskonalenia zawodowego związanego między innymi z edukacją włączającą, dostosowaniami, rozpoznawaniem potrzeb uczniów i udzielaniem pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Jaką dokumentację prowadzi pedagog specjalny?

Podstawowym dokumentem jest dziennik pedagoga specjalnego. Zgodnie z § 18 rozporządzenia dotyczącego dokumentacji szkolnej specjalista wpisuje do niego:

• tygodniowy rozkład swoich zajęć,
• zajęcia i czynności wykonane w poszczególnych dniach,
• informacje o kontaktach z osobami i instytucjami, z którymi współpracuje,
• imiona i nazwiska uczniów objętych różnymi formami pomocy, w szczególności pomocą psychologiczno-pedagogiczną.

Przepisy dotyczące dokumentacji szkolnej – Dz.U. 2024 poz. 50.

Jeżeli pedagog specjalny prowadzi określone zajęcia indywidualne lub grupowe, ich przebieg dokumentuje się w dzienniku tych zajęć. W takim dzienniku powinny znaleźć się między innymi:

• program pracy z uczniem lub grupą,
• tygodniowy rozkład zajęć,
• daty i czas trwania spotkań,
• tematy zajęć,
• obecność uczniów,
• ocena postępów,
• wnioski do dalszej pracy.

Dokumentacja badań, obserwacji i działań prowadzonych wobec konkretnego ucznia powinna być przechowywana w jego indywidualnej teczce.

Czy pedagog specjalny musi mieć plan pracy i sprawozdanie?

Przepisy wskazują przede wszystkim obowiązek prowadzenia dziennika. Nie określają jednego ogólnopolskiego wzoru rocznego planu pracy ani sprawozdania pedagoga specjalnego.

Dyrektor może jednak ustalić w szkole dodatkowe zasady dokumentowania i poprosić o przygotowanie planu pracy, harmonogramu działań lub okresowego sprawozdania. Takie dokumenty powinny wynikać z rzeczywistych zadań pedagoga specjalnego, a nie być rozbudowaną dokumentacją tworzoną tylko na potrzeby kontroli.

Jak formułować wpisy w dzienniku?

Dobry wpis odpowiada na trzy pytania:

Co zrobił pedagog specjalny? Z kim współpracował? Jaki był cel działania?

Można zastosować prosty schemat:

rodzaj działania + obszar lub cel + uczestnicy działania

Na przykład:

Konsultacja z nauczycielem matematyki dotycząca dostosowania sposobu przekazywania poleceń do potrzeb ucznia.

Albo:

Obserwacja funkcjonowania ucznia podczas pracy grupowej w celu rozpoznania barier utrudniających podejmowanie współpracy.

Nie każdy wpis musi zawierać imię i nazwisko ucznia. Dane uczniów należy umieszczać w przeznaczonych do tego częściach dokumentacji i zgodnie z zasadami obowiązującymi w szkole.

Przykładowe wpisy – rozpoznawanie potrzeb i barier

1. Obserwacja funkcjonowania ucznia podczas lekcji w celu rozpoznania trudności w rozumieniu i wykonywaniu poleceń.
2. Analiza sposobu organizowania pracy przez ucznia i wykorzystywania dostępnych form wsparcia.
3. Obserwacja ucznia podczas pracy zespołowej w celu rozpoznania jego mocnych stron i barier utrudniających współpracę.
4. Rozmowa z uczniem dotycząca trudności doświadczanych podczas samodzielnej pracy.
5. Analiza dokumentacji ucznia pod kątem zaleceń dotyczących organizacji kształcenia i potrzebnego wsparcia.
6. Konsultacja z wychowawcą dotycząca aktualnego funkcjonowania ucznia i obserwowanych zmian.
7. Zebranie informacji od nauczycieli na temat sposobu funkcjonowania ucznia na poszczególnych lekcjach.
8. Rozpoznawanie czynników ułatwiających uczniowi koncentrację i dokończenie rozpoczętego zadania.
9. Obserwacja funkcjonowania ucznia podczas przerw w celu rozpoznania barier ograniczających jego uczestnictwo w życiu klasy.
10. Analiza przyczyn trudności edukacyjnych ucznia oraz dotychczas stosowanych sposobów wsparcia.

Przykładowe wpisy – bezpośrednia praca z uczniem

1. Rozmowa wspierająca z uczniem dotycząca sposobów sygnalizowania trudności i proszenia o pomoc.
2. Wspieranie ucznia w rozpoznawaniu własnych mocnych stron i zasobów.
3. Pomoc w opracowaniu indywidualnego planu organizacji nauki i przygotowania do lekcji.
4. Ćwiczenie korzystania z planu działania podczas wykonywania zadania wieloetapowego.
5. Wspieranie ucznia w wyborze strategii pomocnych w sytuacji przeciążenia bodźcami.
6. Rozwijanie umiejętności komunikowania własnych potrzeb w sytuacjach szkolnych.
7. Omówienie z uczniem trudnej sytuacji rówieśniczej i zaplanowanie możliwych sposobów działania.
8. Wspieranie ucznia w przygotowaniu się do zmiany sali, nauczyciela lub organizacji zajęć.
9. Pomoc w przygotowaniu narzędzi ułatwiających samodzielne sprawdzanie wykonanej pracy.
10. Rozmowa podsumowująca skuteczność dotychczas stosowanych dostosowań i strategii.

Przykładowe wpisy – współpraca z rodzicami

1. Konsultacja z rodzicem dotycząca aktualnego funkcjonowania ucznia i obserwowanych postępów.
2. Zebranie informacji o sposobach komunikacji i strategiach skutecznych w pracy z dzieckiem.
3. Omówienie z rodzicem trudności ucznia związanych z organizacją pracy i samodzielnym wykonywaniem zadań.
4. Przekazanie rodzicowi propozycji działań wspierających rozwijanie samodzielności ucznia.
5. Konsultacja dotycząca realizacji zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego.
6. Omówienie skuteczności form pomocy udzielanych uczniowi w szkole.
7. Ustalenie wspólnych sposobów reagowania na trudne zachowania ucznia.
8. Rozmowa dotycząca mocnych stron, zainteresowań i preferencji ucznia.
9. Przekazanie informacji o możliwości skorzystania ze wsparcia poradni psychologiczno-pedagogicznej.
10. Uzgodnienie z rodzicem sposobu wymiany informacji o funkcjonowaniu ucznia.

Przykładowe wpisy – wspieranie nauczycieli

1. Konsultacja z nauczycielem dotycząca dostosowania stopnia trudności oraz liczby zadań.
2. Pomoc w przygotowaniu krótkiej, jednoznacznej instrukcji do zadania wieloetapowego.
3. Omówienie sposobów wspierania ucznia bez wyręczania go podczas wykonywania pracy.
4. Dobór metod ułatwiających uczniowi rozumienie pojęć abstrakcyjnych.
5. Konsultacja dotycząca zastosowania materiału graficznego i planu aktywności.
6. Pomoc w dostosowaniu formy sprawdzania wiedzy do możliwości psychofizycznych ucznia.
7. Omówienie sposobów organizowania pracy ucznia w zróżnicowanej klasie.
8. Wspólne opracowanie strategii reagowania na przeciążenie emocjonalne lub sensoryczne ucznia.
9. Pomoc w przygotowaniu materiałów dydaktycznych o zwiększonej czytelności.
10. Konsultacja dotycząca oceniania postępów ucznia zgodnie z jego indywidualnymi możliwościami.

Przykładowe wpisy – IPET, WOPFU i praca zespołu

1. Udział w posiedzeniu zespołu opracowującego wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania ucznia.
2. Analiza aktualnych potrzeb ucznia na potrzeby opracowania IPET-u.
3. Współpraca z nauczycielami przy określaniu zakresu i sposobu dostosowania wymagań edukacyjnych.
4. Formułowanie propozycji zintegrowanych działań nauczycieli i specjalistów.
5. Udział w opracowaniu celów edukacyjnych i terapeutycznych w IPET-cie.
6. Analiza skuteczności pomocy psychologiczno-pedagogicznej udzielanej uczniowi.
7. Udział w okresowej ocenie efektywności działań określonych w IPET-cie.
8. Formułowanie wniosków do dalszej pracy na podstawie obserwacji funkcjonowania ucznia.
9. Konsultacja z członkami zespołu dotycząca modyfikacji form i sposobów wsparcia.
10. Przygotowanie informacji o funkcjonowaniu ucznia na potrzeby posiedzenia zespołu.

Przykładowe wpisy – dostępność i organizacja wsparcia

1. Analiza dostępności przestrzeni szkolnej dla uczniów ze szczególnymi potrzebami.
2. Rozpoznanie barier utrudniających uczniowi samodzielne przemieszczanie się po szkole.
3. Przygotowanie rekomendacji dla dyrektora dotyczących poprawy czytelności oznaczeń w budynku.
4. Konsultacja dotycząca dostosowania organizacji wydarzenia szkolnego do potrzeb uczniów.
5. Określenie potrzeb ucznia w zakresie sprzętu specjalistycznego i pomocy dydaktycznych.
6. Analiza możliwości wykorzystania technologii wspomagających komunikację i uczenie się.
7. Przygotowanie propozycji organizacji miejsca wyciszenia dla uczniów doświadczających przeciążenia.
8. Rekomendowanie sposobów przekazywania uczniom informacji w formie bardziej dostępnej.
9. Konsultacja z nauczycielami dotycząca wykorzystania planów wizualnych i instrukcji obrazkowych.
10. Sprawdzenie skuteczności wprowadzonych rozwiązań zwiększających dostępność zajęć.

Przykładowe wpisy – współpraca z instytucjami i doskonalenie nauczycieli

1. Konsultacja z pracownikiem poradni psychologiczno-pedagogicznej dotycząca sposobów wspierania ucznia.
2. Przygotowanie informacji o dotychczasowych działaniach szkoły i ich efektach.
3. Współpraca z poradnią w zakresie doboru odpowiednich metod i form pracy.
4. Konsultacja z placówką doskonalenia nauczycieli dotycząca możliwości zorganizowania szkolenia.
5. Opracowanie propozycji tematyki doskonalenia rady pedagogicznej w zakresie edukacji włączającej.
6. Przygotowanie materiałów dla nauczycieli dotyczących dostosowywania sposobów i metod pracy.
7. Przeprowadzenie konsultacji zespołowej dotyczącej rozpoznawania barier w funkcjonowaniu uczniów.
8. Udział w spotkaniu z przedstawicielem instytucji wspierającej dziecko i rodzinę.
9. Wymiana informacji z inną placówką w zakresie zapewnienia ciągłości wsparcia ucznia.
10. Przedstawienie radzie pedagogicznej propozycji działań rozwijających dostępność edukacji.

Jakich wpisów unikać?

W dzienniku nie należy ograniczać się do haseł:

• „Praca własna”,
• „Dokumentacja”,
• „Rozmowa z nauczycielem”,
• „Spotkanie z rodzicem”,
• „Pomoc uczniowi”,
• „Realizacja zadań pedagoga”,
• „Obserwacja”,
• „IPET”.

Takie zapisy nie pokazują, czego dotyczyło działanie. Wystarczy je nieco doprecyzować:

Zamiast „Dokumentacja”:

Analiza dokumentacji ucznia oraz przygotowanie informacji na posiedzenie zespołu IPET.

Zamiast „Rozmowa z nauczycielem”:

Konsultacja z nauczycielem języka polskiego dotycząca dostosowania sposobu sprawdzania wiedzy ucznia.

Zamiast „Obserwacja”:

Obserwacja funkcjonowania ucznia podczas pracy grupowej w celu rozpoznania barier utrudniających współpracę.

Pedagog specjalny wykonuje zadania dotyczące całej szkoły, a nie tylko kilku uczniów posiadających orzeczenia. W jego dzienniku mają prawo pojawić się konsultacje, obserwacje, analiza dostępności, współpraca z zespołami, przygotowywanie rekomendacji, kontakty z rodzicami oraz wspieranie nauczycieli.

Nie trzeba tworzyć długich opisów każdej czynności. Wpis powinien być krótki, konkretny i zgodny z tym, co rzeczywiście zostało wykonane. Dobrze prowadzony dziennik pokazuje nie tylko liczbę spotkań, ale przede wszystkim zakres i sens pracy pedagoga specjalnego.

Jeżeli potrzebujesz gotowych wzorów dokumentacji, planów pracy i przykładowych wpisów do dziennika pedagoga specjalnego, zapraszamy do skorzystania z naszych kompleksowych materiałów dostępnych na stronie www.szkolenia.specjalni.pl.

POMOCE MATERIAŁY NA ZAJĘCIA Z UCZNIAMI TUTAJ

SZKOLENIA DLA RAD PEDAGOGICZNYCH - AKREDYTOWANY OŚRODEK

DOSKONALENIA NAUCZYCIELI TUTAJ