Uczeń patrzy na kartę pracy i nie zaczyna. Inny co chwilę pyta, co ma zrobić dalej. Ktoś zna odpowiedź, ale nie potrafi ułożyć jej w kilka zdań. Jeszcze inna osoba gubi miejsce w czytanym tekście albo przeznacza całą lekcję na przepisywanie notatki.
W każdej z tych sytuacji warto sprawdzić, na czym dokładnie polega trudność. Czy uczeń rozumie polecenie? Czy wie, od czego zacząć? Czy potrafi zaplanować kolejne kroki? A może przeszkodą jest sposób zapisania tekstu lub konieczność jednoczesnego słuchania, zapamiętywania i pisania?
W zróżnicowanej klasie przydają się pomoce, do których uczeń może sięgnąć w takim momencie: instrukcje, checklisty, schematy, karty ze wzorami, ramki do czytania czy narzędzia odczytujące tekst. Dobrze dobrana pomoc pozwala wykonać kolejny krok bez ciągłego oczekiwania na podpowiedź nauczyciela.
Instrukcje krok po kroku: kiedy uczeń nie wie, jak zacząć
Polecenie „Przeczytaj tekst, wybierz najważniejsze informacje i zapisz wnioski” obejmuje kilka czynności. Uczeń może rozumieć każdą z nich osobno, a mimo to zgubić ich kolejność.
Pomocna będzie krótka instrukcja umieszczona bezpośrednio przy zadaniu:
Przeczytaj pierwszy akapit.
Podkreśl informację o przyczynie wydarzenia.
Zapisz tę przyczynę w tabeli.
Tak samo opracuj pozostałe akapity.
Na podstawie tabeli dokończ zdanie: „Najważniejszą przyczyną było…”.
Instrukcja powinna opisywać konkretne działania. Zapis „Przeanalizuj tekst” niewiele pomoże uczniowi, który właśnie nie wie, na czym ta analiza ma polegać.
Na początku przejdź z uczniem przez pierwszy krok. Następnie poproś, żeby wskazał kolejny. Samo położenie instrukcji na ławce nie oznacza jeszcze, że uczeń potrafi z niej korzystać.
.jpg)
Checklisty: kiedy uczeń pomija elementy albo nie sprawdza pracy
Checklista to krótka lista rzeczy do wykonania lub sprawdzenia. Instrukcja podpowiada, jak działać, a checklista pomaga upewnić się, że niczego nie pominięto.
Przed oddaniem rozwiązania zadania tekstowego uczeń może sprawdzić:
Czy odpowiedziałem na pytanie z zadania?
Czy zapisałem potrzebne obliczenia?
Czy podałem jednostkę?
Czy wynik pasuje do sytuacji opisanej w zadaniu?
Lista powinna dotyczyć rzeczywiście wykonywanej pracy. Jeśli uczeń pisze zaproszenie, potrzebuje przypomnienia o adresacie, wydarzeniu, miejscu i terminie. Ogólne „Sprawdź, czy wszystko jest dobrze” nie daje mu wystarczającej wskazówki.
Na początek wystarczą trzy lub cztery punkty. Ucznia, który ma trudność z organizacją pracy, łatwo przeciążyć także zbyt rozbudowaną checklistą.
Schematy wypowiedzi: kiedy uczeń wie, ale trudno mu to zapisać
Pusta kartka bywa większą przeszkodą niż samo zagadnienie. W takiej sytuacji warto zaproponować początki zdań lub plan wypowiedzi.
Podczas uzasadniania opinii można wykorzystać schemat:
Uważam, że…
Przemawia za tym…
Przykładem jest…
Dlatego…
Przy opisie doświadczenia sprawdzi się inny układ:
Chcieliśmy sprawdzić…
Wykonaliśmy…
Zaobserwowaliśmy…
Na tej podstawie wnioskujemy…
Schemat powinien porządkować wypowiedź, pozostawiając uczniowi wybór treści. Nie musi zawierać gotowych argumentów ani wniosków.
Można przygotować kilka wersji tej samej pomocy: pełne początki zdań, same pytania pomocnicze albo krótki plan. Uczeń wybiera wersję, która pozwala mu pracować możliwie samodzielnie.
Schemat notatki i zadania z lukami: kiedy zapis pochłania całą uwagę
Jeżeli uczeń skupia się przede wszystkim na przepisywaniu, może nie nadążać z rozumieniem omawianych treści. Pomocny będzie częściowo przygotowany zapis, który uzupełnia podczas lekcji.
Na historii może to być tabela:
| Wydarzenie | Przyczyna | Skutek |
|---|---|---|
| … | … | … |
Na biologii: nazwa narządu, jego położenie i funkcja. Na języku polskim: cecha bohatera, przykład zachowania i sytuacja z utworu.
W zadaniach z lukami pozostawiaj do uzupełnienia informacje ważne dla celu lekcji. Jeśli uczniowie poznają zależności przyczynowo-skutkowe, luka powinna wymagać wskazania przyczyny lub skutku. Usuwanie przypadkowych słów zamienia notatkę w zgadywankę.
Warto też sprawdzić, czy uczeń potrzebuje banku wyrazów. Czasami potrafi rozpoznać właściwe pojęcie, lecz ma trudność z samodzielnym przypomnieniem jego nazwy.
Słowa klucze i małe słowniczki: kiedy brakuje potrzebnych pojęć
Przed czytaniem tekstu lub przygotowaniem wypowiedzi można udostępnić kilka najważniejszych terminów wraz z krótkim wyjaśnieniem.
Przy porównywaniu dwóch zjawisk przydadzą się również zwroty:
podobnie, natomiast, w obu przypadkach, różnią się tym, że, w przeciwieństwie do.
Taka karta pomaga uczniowi zbudować wypowiedź, zwłaszcza gdy rozumie zagadnienie, ale trudno mu dobrać słowa.
Nie zamieniaj jednak karty w słownik całego działu. Wybierz pojęcia potrzebne do bieżącego zadania. Do abstrakcyjnego terminu dodaj przykład, a jeśli to pomocne, także prosty rysunek.
Karty ze wzorami i przykładem: kiedy uczeń gubi procedurę
Karta matematyczna może zawierać wzór, wyjaśnienie symboli, jednostki i jeden rozwiązany przykład. Sam zapis wzoru bywa niewystarczający, jeśli uczeń nie wie, które dane ma do niego podstawić.
W zadaniu dotyczącym pola figury pomocna będzie kolejność:
Rozpoznaj figurę → wybierz wzór → wypisz dane → podstaw liczby → oblicz → zapisz jednostkę.
Zakres pomocy dobieraj do celu. Jeśli ćwiczycie stosowanie wzoru, jego udostępnienie pozwoli skupić się na tej umiejętności. Jeżeli sprawdzasz samodzielne odtwarzanie wzoru z pamięci, karta zmieni to, co rzeczywiście oceniasz.
Ramki, okienka i zakładki: kiedy uczeń gubi miejsce w tekście
Prosty pasek papieru podłożony pod czytaną linię może pomóc utrzymać miejsce. Ramka z wyciętym okienkiem pozwala odsłonić wybrany fragment i czasowo zasłonić resztę strony.
Można wykorzystać ją do:
czytania kolejnych wersów;
odnajdywania danych w tabeli;
przepisywania krótkich fragmentów;
wykonywania jednego działania z długiego zestawu.
Sprawdź z uczniem, jaka szerokość okienka jest wygodna. Jedna osoba potrzebuje widzieć pojedynczą linię, inna cały akapit. Pomoc nie powinna zasłaniać informacji potrzebnych do zrozumienia tekstu.
Warto również przyjrzeć się samej karcie pracy: wielkości liter, odstępom, długości wierszy i liczbie elementów na stronie.
Czytniki tekstu i dyktowanie: kiedy sposób dostępu lub zapisu jest przeszkodą
Funkcja odczytywania tekstu na głos może pomóc uczniowi zapoznać się z materiałem i wrócić do wybranego fragmentu. Z kolei dyktowanie umożliwia zapisanie wypowiedzi głosem, a następnie jej przeczytanie i poprawienie.
Te narzędzia warto wiązać z celem zadania. Gdy uczeń ma wyjaśnić przyczyny wydarzenia historycznego, odsłuchanie materiału może umożliwić mu pracę nad treścią. Gdy ćwiczy technikę czytania, potrzebuje również zaplanowanej pracy nad samodzielnym odczytywaniem.
Pokaż uczniowi, jak zatrzymać nagranie, ponownie odsłuchać zdanie i zmienić tempo. Przy dyktowaniu naucz go sprawdzać zapis, ponieważ program może błędnie rozpoznać słowa.
Wizualizacje i piktogramy: kiedy trudno zrozumieć zależność lub zapamiętać komunikat
Oś czasu pomaga uporządkować wydarzenia. Schemat pokazuje kolejne etapy procesu. Tabela ułatwia porównanie, a rysunek może wyjaśnić relację między elementami.
Wizualizacja jest użyteczna wtedy, gdy pomaga coś zrozumieć lub wykonać. Nie każda treść potrzebuje dodatkowego obrazka.
Piktogramy mogą oznaczać powtarzające się czynności: przeczytaj, posłuchaj, zapisz, sprawdź, poproś o pomoc. Najpierw upewnij się jednak, że uczeń rozumie ich znaczenie. Dobrze połączyć symbol z krótkim podpisem i stosować go konsekwentnie.
Dla starszych uczniów wybieraj proste, neutralne ikony. Materiały powinny odpowiadać ich wiekowi, także wtedy, gdy potrzebują znacznego wsparcia.
Timery i plany pracy: kiedy trudno rozłożyć wysiłek
Timer może pokazać, ile czasu przeznaczono na dany etap. Najlepiej połączyć go z jasnym zakresem zadania: „Przez sześć minut wyszukujesz argumenty. Potem wybierzesz dwa”.
Niektórych uczniów widoczne odliczanie mobilizuje, u innych zwiększa napięcie. Wtedy można zastosować spokojne przypomnienie przed końcem albo plan etapów:
Przeczytaj → wybierz informacje → zapisz odpowiedź → sprawdź.
Po wykonaniu etapu uczeń zaznacza go na karcie. Dzięki temu widzi zarówno to, co już zrobił, jak i to, co jeszcze przed nim.
Jak wprowadzać pomoce, żeby rzeczywiście były używane?
Zacznij od obserwacji konkretnej sytuacji. Zamiast ogólnego stwierdzenia „uczeń jest niesamodzielny”, zapisz: „Po przeczytaniu polecenia nie rozpoczyna pracy, ale wykonuje zadanie, gdy wskażę mu pierwszą czynność”. To podpowiada, jakiego wsparcia warto spróbować.
Następnie wybierz jedną pomoc, pokaż jej użycie na przykładzie i daj uczniowi czas na przećwiczenie. Po kilku zastosowaniach sprawdź, czy łatwiej zaczyna, rzadziej pomija kroki, lepiej rozumie materiał lub potrafi sam sprawdzić pracę. Zapytaj też ucznia, co mu pomaga, a co przeszkadza.
Część pomocy można udostępnić całej klasie: położyć checklisty w ustalonym miejscu, dołączyć plan wypowiedzi do zadania albo przygotować kilka wersji schematu notatki. Uczniowie powinni wiedzieć, gdzie ich szukać i kiedy mogą z nich korzystać.
Gdy uczeń opanuje sposób działania, można ograniczyć podpowiedzi, na przykład zastąpić pełną instrukcję trzema hasłami. Nie trzeba jednak odbierać pomocy tylko dlatego, że korzysta z niej od dłuższego czasu. Ważne jest to, czy dzięki niej rozumie, podejmuje decyzje i wykonuje pracę z większą samodzielnością.
Dobrze dobrana pomoc odpowiada na konkretną trudność. Czasem będzie to rozbudowany schemat, a czasem zwykła kartka z trzema pytaniami. Wartość narzędzia najlepiej widać w tym, co uczeń potrafi dzięki niemu zrobić.
ZAPRASZAM NA BEZPŁATNY WEBINAR O EDUKACJI FINANSOWEJ
Na stronie są zarówno gotowe materiały do pobrania, jak i instrukcje pozwalające uczniom samodzielnie wykonać grę, ustalić jej zasady i przygotować własne warianty
Zakup pakiet takich gier do świetlicy szkolnej, na zajęcia rewalidacyjne lub do domu.
Kupisz TUTAJ
POLECAMY NASZE OPRACOWANIE Z GRAMI BEZ PRĄDU
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz