Czym jest dostosowanie wymagań edukacyjnych

Dostosowanie wymagań edukacyjnych to świadome modyfikowanie procesu nauczania tak, aby uczeń ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi np. z ADHD miał realną możliwość osiągania celów kształcenia.

Nie oznacza ono obniżania poziomu nauczania, lecz zmianę drogi dojścia do wymagań poprzez inne metody, tempo pracy, formy aktywności czy sposoby oceniania.

Celem dostosowania jest:

wyrównywanie szans edukacyjnych,
wspieranie funkcjonowania poznawczego i emocjonalnego ucznia,
minimalizowanie barier wynikających z trudności,
umożliwienie prezentacji rzeczywistych umiejętności.

Kto dostosowuje wymagania?

Za dostosowanie odpowiada nauczyciel prowadzący zajęcia, ale działa on w oparciu o dokumentację i współpracę zespołową. Dużym wsparciem w zakresie ustalenia i wdrożenia dostosowań dla uczniów ze SPE i jest pedagog specjalny i jeśli jest w klasie to również nauczyciel współorganiozujący.

Podmioty odpowiedzialne:

nauczyciel przedmiotu – planuje i wdraża dostosowania na lekcji,
wychowawca klasy – koordynuje działania zespołu,
pedagog/psycholog szkolny – wspiera diagnozę funkcjonowania,
zespół nauczycieli uczących ucznia,
dyrektor – nadzoruje realizację pomocy psychologiczno-pedagogicznej.

Podstawa do dostosowań:

rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów,
orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,
opinia poradni psychologiczno-pedagogicznej,
diagnoza szkolna,
IPET lub WOPFU,
plan działań wspierających.

Przykładowe obszary dostosowania wymagań

Dostosowania mogą dotyczyć:

Sposobu realizacji treści.
Metod nauczania – jak uczymy.
Form pracy – w jakiej organizacji uczeń pracuje.
Strategii dydaktycznych – jak wspieramy proces uczenia się.
Środków dydaktycznych – z jakich narzędzi korzystamy.
Warunków pracy – przestrzeń, czas, bodźce.
Oceniania – jak sprawdzamy wiedzę i postępy.

ADHD – specyfika funkcjonowania ucznia

Uczeń z ADHD może doświadczać:

trudności z koncentracją uwagi,
impulsywności,
nadmiernej ruchliwości,
problemów z organizacją pracy,
szybkiego zniechęcania się,
wahań motywacji,
trudności w kontroli emocji.

Dostosowania powinny kompensować te obszary, a nie koncentrować się wyłącznie na dyscyplinie.

Więcej o pracy z uczniem z ADHD przeczytasz TUTAJ

Polecamy też szkolenie wraz z materiałmi.

Konkretne dostosowania w pracy z uczniem z ADHD

A. Zakres materiału

Wskazówki:

dzielenie materiału na mniejsze partie,
wybór sposobów do opanowania treści,
wydłużenie czasu na przyswojenie,
częstsze powtórki.

Przykłady:

zamiast 20 zadań – 10 obowiązkowych + 10 dla chętnych,
lista „musisz umieć” przed sprawdzianem,
podkreślenie najważniejszych definicji.

Metody nauczania

Uczeń z ADHD uczy się najlepiej poprzez działanie i zmianę aktywności.

Skuteczne metody:

metoda projektu,
burza mózgów,
gry dydaktyczne,
drama,
eksperyment,
uczenie przez ruch.

Wskazówki praktyczne:

zmiana aktywności co 10–15 minut,
angażowanie wielu zmysłów,
zadawanie krótkich poleceń,
stosowanie pytań naprowadzających.

Formy pracy

Zalecane formy:

praca w parach,
małe grupy,
indywidualizacja zadań,
praca z nauczycielem wspomagającym.

Przykłady:

uczeń notuje w parze z kolegą,
lider grupy odpowiada za podział zadań,
uczeń wykonuje część zadania ustnie zamiast pisemnie.

Strategie dydaktyczne

Strategie wspierające koncentrację:

jasna struktura lekcji (plan na tablicy),
sygnały uwagi („3-2-1 zaczynamy”),
kontakt wzrokowy przed poleceniem,
powtarzanie instrukcji.

Strategie organizacyjne:

checklisty,
harmonogram pracy,
minutnik,
dzielenie zadań na kroki.

O checklistach przeczytasz TUTAJ

Strategie behawioralne:

pozytywne wzmocnienia,
system punktowy,
kontrakt z uczniem,
natychmiastowa informacja zwrotna.

Środki dydaktyczne

Pomocne narzędzia:

karty pracy z mniejszą ilością bodźców,
notatki szkieletowe,
mapy myśli,
fiszki,
aplikacje edukacyjne,
nagrania audio,
prezentacje multimedialne.

Dostosowania materiałów:

większa czcionka,
więcej odstępów,
kolorystyczne wyróżnienia,
instrukcje krok po kroku.

Dostosowanie oceniania – kluczowy obszar

Ocenianie ucznia z ADHD powinno mierzyć wiedzę i umiejętności, a nie poziom koncentracji.

Zasady ogólne

wydłużony lub skrócony czas pracy,
możliwość przerw,
mniejsza liczba zadań,
podział sprawdzianu na części,
ocenianie etapami.

Formy sprawdzania wiedzy

Zamiast jednej formy – różnorodność:

odpowiedź ustna zamiast kartkówki,
prezentacja zamiast wypracowania,
projekt zamiast testu,
quiz ustny,
nagranie audio/wideo.

Sposób konstruowania sprawdzianów

Wskazówki techniczne:

krótkie polecenia,
jedno polecenie na zadanie,
brak „ścian tekstu”,
zadania zamknięte + otwarte krótkiej odpowiedzi,
wyróżnienie słów kluczowych.

Kryteria oceniania

Warto rozdzielać:

wiedzę merytoryczną,
estetykę pracy,
organizację zapisu.

Uczeń z ADHD może:

mieć poprawne odpowiedzi,
ale chaotyczny zapis.

Dlatego:

nie obniżamy oceny za pismo,
nie karzemy za skreślenia,
nie oceniamy tempa jako wiedzy.

Ocenianie bieżące

Rekomendacje:

częste, krótkie oceny,
plusy za aktywność,
docenianie wysiłku,
informacja zwrotna zamiast stopnia.

Przykłady komunikatów:

„Dziś pracowałeś dłużej niż zwykle – brawo.”
„Zrobiłeś 3 zadania samodzielnie.”
„Podobało mi się, że dokończyłeś pracę.”

Organizacja środowiska pracy

Choć to nie zawsze jest formalne „dostosowanie wymagań”, ma ogromne znaczenie.

Praktyczne rozwiązania:

miejsce blisko nauczyciela,
z dala od okna/drzwi,
ograniczenie bodźców na ławce,
możliwość pracy na stojąco,
piłka sensoryczna / poduszka,
krótkie przerwy ruchowe.

Najczęstsze błędy nauczycieli

traktowanie dostosowania jako „ulg”,
obniżanie wymagań zamiast zmiany metod,
karanie za objawy ADHD,
zbyt długie polecenia,
monotonne lekcje,
ocenianie zachowania zamiast wiedzy,
brak konsekwencji w strategiach.

Dobre praktyki – szybka lista

✔ krótkie komunikaty
✔ jasna struktura lekcji
✔ ruch w trakcie zajęć
✔ podział zadań
✔ wizualizacja treści
✔ wydłużony czas
✔ różne formy oceniania
✔ natychmiastowa informacja zwrotna
✔ pozytywne wzmocnienia
✔ przewidywalność zasad