Specjalni

Nowa podstawa programowa zacznie obowiązywać 1 września 2026 roku. W szkołach specjalnych i placówkach kształcących uczniów z niepełnosprawnościami pojawia się więc bardzo konkretne pytanie: Czy trzeba będzie przygotować wszystkim uczniom nowe IPET-y?

Nie ma przepisu nakazującego automatyczne napisanie wszystkich IPET-ów od początku tylko dlatego, że zmienia się podstawa programowa.

Nie oznacza to jednak, że możemy pozostawić dokumenty bez dokładnej analizy. W przypadku części uczniów trzeba będzie opracować nowy IPET, a w przypadku wielu innych — zmodyfikować dotychczasowy program tak, aby odpowiadał nowej podstawie, aktualnemu funkcjonowaniu ucznia i organizacji kształcenia w roku szkolnym 2026/2027.

Przy każdej zmianie przepisów pojawia się pokusa, aby najpierw poprawić wzór dokumentu. Dodać nową rubrykę, zmienić nagłówki i przygotować zaktualizowany formularz.

Tymczasem IPET nie jest formularzem. Jest programem organizującym pracę z konkretnym uczniem.

Powinien wynikać z:

zaleceń zawartych w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego,
wielospecjalistycznej oceny poziomu funkcjonowania ucznia,
indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych,
możliwości psychofizycznych ucznia,
rozpoznanych barier,
oceny skuteczności dotychczasowego wsparcia.

Obowiązujące przepisy wskazują, że IPET określa między innymi zakres i sposób dostosowania wymagań edukacyjnych, zintegrowane działania nauczycieli i specjalistów, formy pomocy psychologiczno-pedagogicznej, zajęcia rewalidacyjne, sposoby współpracy z rodzicami oraz — w zależności od potrzeb — dostosowanie organizacji kształcenia i wykorzystanie technologii wspomagających.

Dlatego przed 1 września 2026 roku nie powinniśmy pytać wyłącznie:

Co dopisać do IPET-u?

Znacznie ważniejsze jest pytanie:

Czy dotychczasowy IPET nadal odpowiada potrzebom ucznia i pozwala realizować nową podstawę programową?

Kiedy trzeba opracować nowy IPET?

IPET opracowuje się na okres, na jaki zostało wydane orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego, jednak nie dłuższy niż etap edukacyjny.

Oznacza to, że nowy program będzie potrzebny między innymi wtedy, gdy uczeń:

rozpoczyna naukę w klasie I,
przechodzi do klasy IV, czyli rozpoczyna drugi etap edukacyjny,
otrzymał nowe orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego,
rozpoczyna naukę w nowej szkole,
kończy okres, na który opracowano dotychczasowy program.

W klasach I i IV nowa podstawa programowa zacznie obowiązywać od roku szkolnego 2026/2027. Jednocześnie są to klasy rozpoczynające kolejne etapy edukacyjne. W tych przypadkach zespół i tak będzie opracowywał nowy IPET — nie tylko z powodu reformy, ale również dlatego, że rozpoczyna się nowy etap kształcenia.

Kiedy wystarczy modyfikacja?

Zespół nauczycieli i specjalistów ma obowiązek co najmniej dwa razy w roku szkolnym dokonać okresowej WOPFU, uwzględniając ocenę efektywności IPET-u. W miarę potrzeb zespół modyfikuje program. Spotkania zespołu również powinny odbywać się nie rzadziej niż dwa razy w roku szkolnym.

Modyfikacja jest więc właściwym rozwiązaniem, gdy IPET nadal obowiązuje, ale zmieniły się:

potrzeby lub możliwości ucznia,
sposób jego komunikowania się,
cele edukacyjne i terapeutyczne,
zakres potrzebnego wsparcia,
skuteczność stosowanych metod,
organizacja zajęć,
wymagania wynikające z nowej podstawy programowej.

Nie każda zmiana wymaga tworzenia całego dokumentu od początku. Zespół powinien jednak jasno wskazać, które elementy programu zostały zmienione, od kiedy obowiązuje modyfikacja i z jakich wniosków WOPFU ona wynika.

Uczniowie z lekką niepełnosprawnością intelektualną

W roku szkolnym 2026/2027 nowa podstawa będzie obowiązywała w klasach I i IV. Uczniowie klas II, III oraz V–VIII będą jeszcze realizowali dotychczasową podstawę. Reforma będzie następnie obejmowała kolejne roczniki.

Klasy I i IV

Dla uczniów rozpoczynających klasę I lub IV należy opracować IPET odpowiedni dla nowego etapu edukacyjnego. Powinien on uwzględniać nie tylko zalecenia z orzeczenia i aktualną WOPFU, lecz także sposób realizowania nowej podstawy programowej.

Szczególnej analizy będą wymagały:

sposoby rozwijania kompetencji językowych, matematycznych, cyfrowych i ruchowych,
kompetencje społeczne, poznawcze i osobiste,
sprawczość ucznia,
sposób dostosowania wymagań edukacyjnych,
warunki udziału ucznia w tygodniu projektowym czy doświadczeniach edukacyjnych.

Nie oznacza to przepisywania podstawy programowej do IPET-u. Program ma opisywać, jak zapewnimy konkretnemu uczniowi dostęp do edukacji i możliwość osiągania celów.

Pozostałe klasy

W klasach II, III oraz V–VIII sama zmiana podstawy programowej nie będzie jeszcze powodem do modyfikowania IPET-u, ponieważ uczniowie pozostaną w roku szkolnym 2026/2027 przy dotychczasowej podstawie.

Nadal jednak obowiązuje przeprowadzanie okresowej WOPFU i ocena skuteczności programu. Jeżeli zespół stwierdzi zmianę potrzeb ucznia, nieskuteczność działań albo konieczność innego dostosowania wymagań, IPET powinien zostać zmodyfikowany niezależnie od harmonogramu reformy.

Uczniowie z umiarkowaną lub znaczną niepełnosprawnością intelektualną

Inaczej wygląda sytuacja uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym.

Nowa, odrębna podstawa programowa będzie stosowana od roku szkolnego 2026/2027 we wszystkich klasach szkoły podstawowej. Nowy ramowy plan nauczania również obejmie od razu klasy I–VIII.

Czy oznacza to konieczność napisania wszystkim uczniom nowych IPET-ów?

Formalnie — nie ma takiego zbiorczego nakazu.

Praktycznie — każdy IPET powinien zostać bardzo dokładnie przeanalizowany, a wiele programów będzie wymagało istotnej modyfikacji.

Nie trzeba automatycznie pisać od początku wszystkich IPET-ów tylko dlatego, że 1 września 2026 roku zmienia się podstawa programowa.

Trzeba jednak sprawdzić każdy program pod kątem:

aktualnej WOPFU,
zaleceń zawartych w orzeczeniu,
skuteczności dotychczasowych działań,
nowej podstawy programowej,
nowego ramowego planu nauczania,
funkcjonalności celów,
komunikacji ucznia,
zakresu potrzebnego wsparcia,
możliwości budowania samodzielności i sprawczości.

Dla uczniów rozpoczynających klasę I i IV będzie opracowywany IPET na nowy etap edukacyjny. W przypadku uczniów z umiarkowaną lub znaczną niepełnosprawnością intelektualną uczących się w pozostałych klasach konieczny będzie przegląd istniejących programów, a w wielu przypadkach ich modyfikacja.

Najważniejsze jest jednak to, aby nie potraktować tej pracy jako wymiany dokumentów.

Nowa podstawa powinna prowadzić nie tylko do zmiany zapisów w IPET-cie, ale przede wszystkim do zmiany codziennego wsparcia udzielanego uczniowi.