Specjalni

Planowanie zajęć rewalidacyjnych nie powinno zaczynać się od szukania przypadkowych kart pracy. Najpierw trzeba dobrze poznać ucznia, ustalić, czego rzeczywiście potrzebuje, a dopiero później dobrać cele, ćwiczenia i pomoce. Ten sam rodzaj niepełnosprawności nie oznacza przecież takich samych potrzeb u każdego dziecka.

Od czego zacząć?

Podstawą organizacji zajęć jest orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Trzeba dokładnie przeczytać zawartą w nim diagnozę, zalecenia oraz wskazane formy wsparcia. Zajęcia rewalidacyjne organizuje się dla ucznia posiadającego orzeczenie wydane ze względu na niepełnosprawność. Nie są one formą pomocy psychologiczno-pedagogicznej, chociaż w praktyce często są z nią mylone.

Samo orzeczenie to jednak za mało. Planując pracę, nauczyciel powinien uwzględnić także:

wielospecjalistyczną ocenę poziomu funkcjonowania ucznia, czyli WOPFU,
indywidualny program edukacyjno-terapeutyczny, czyli IPET,
obserwację ucznia podczas lekcji, przerw i codziennych sytuacji,
informacje od rodziców, nauczycieli i specjalistów,
dotychczasowe postępy i trudności ucznia,
jego zainteresowania, mocne strony i preferowany sposób pracy.

IPET powinien określać między innymi rodzaj zajęć rewalidacyjnych odpowiednich do indywidualnych potrzeb ucznia. Wynika to z przepisów dotyczących organizowania kształcenia specjalnego. Tekst rozporządzenia – Dz.U. 2020 poz. 1309.

Program zajęć rewalidacyjnych – co powinien zawierać?

Przepisy nie narzucają jednego obowiązującego wzoru programu zajęć. Powinien on jednak być spójny z orzeczeniem, WOPFU i IPET-em. Nie warto przepisywać całej dokumentacji ucznia. Program ma być praktycznym planem pracy dla nauczyciela.

Najlepiej uwzględnić w nim:

Dane ucznia i okres realizacji programu.
Podstawę opracowania programu.
Krótką charakterystykę funkcjonowania ucznia.
Jego mocne strony, zainteresowania i zasoby.
Najważniejsze trudności oraz bariery utrudniające naukę i codzienne funkcjonowanie.
Cel główny programu.
Cele szczegółowe możliwe do zaobserwowania i sprawdzenia.
Obszary pracy.
Metody, formy oraz pomoce wykorzystywane podczas zajęć.
Sposób monitorowania postępów i oceny skuteczności podejmowanych działań.

Zamiast ogólnego celu „rozwijanie koncentracji” lepiej zapisać: „Uczeń wydłuży czas samodzielnej pracy nad zadaniem do 10 minut” albo „Uczeń wykona trzyetapowe polecenie z wykorzystaniem planu obrazkowego”. Taki cel łatwiej później ocenić.

W oparciu o jakie obszary planować zajęcia?

Nie trzeba pracować nad wszystkimi obszarami jednocześnie. Wybieramy te, które wynikają z aktualnego funkcjonowania konkretnego ucznia i mają dla niego największe znaczenie.

Mogą to być między innymi:

funkcje poznawcze: uwaga, pamięć, myślenie, wnioskowanie i planowanie,
percepcja wzrokowa i słuchowa,
koordynacja wzrokowo-ruchowa oraz orientacja przestrzenna,
motoryka mała, grafomotoryka i sprawność manualna,
mowa, komunikacja i rozumienie poleceń,
komunikacja alternatywna i wspomagająca,
techniki szkolne: czytanie, pisanie i liczenie,
kompetencje emocjonalne i społeczne,
rozpoznawanie potrzeb i regulowanie emocji,
samodzielność, samoobsługa i organizowanie własnej pracy,
funkcje wykonawcze, w tym rozpoczynanie i kończenie zadań,
orientacja i poruszanie się w przestrzeni,
wykorzystywanie wzroku, słuchu lub innych zmysłów,
rozwijanie mocnych stron, zainteresowań i szczególnych uzdolnień.

Przy wyborze obszarów warto zadać sobie proste pytanie: „Która umiejętność najbardziej pomoże temu uczniowi w nauce, komunikacji, relacjach albo codziennym funkcjonowaniu?”. Dzięki temu rewalidacja nie zamieni się w serię przypadkowych ćwiczeń.

Jak planować pojedyncze zajęcia?

Każde zajęcia powinny wynikać z celu zapisanego w programie. Można zaplanować je według prostego schematu:

krótkie rozpoczęcie i sprawdzenie samopoczucia ucznia,
przypomnienie celu lub planu spotkania,
ćwiczenie umiejętności wprowadzanej wcześniej,
główne zadanie,
wykorzystanie umiejętności w sytuacji praktycznej,
krótkie podsumowanie: co się udało, co było trudne i nad czym będziemy dalej pracować.

Jeżeli uczeń ma trudność z pamięcią roboczą, nie wystarczy przez cały rok rozwiązywać z nim łamigłówki. Trzeba również nauczyć go korzystania z instrukcji, planów, list kontrolnych i innych strategii, które pomogą mu podczas lekcji oraz w codziennym życiu.

Jak zapisywać tematy w dzienniku?

Temat powinien informować, nad jaką umiejętnością pracowano i w jaki sposób. Sam zapis „Ćwiczenia”, „Karta pracy”, „Gry edukacyjne” albo „Zajęcia rewalidacyjne” jest zbyt ogólny.

Można stosować prostą konstrukcję:

usprawniany obszar lub rozwijana umiejętność + sposób pracy

Na przykład:

Usprawnianie pamięci słuchowej poprzez odtwarzanie sekwencji wyrazów i wykonywanie poleceń wieloetapowych.

Tematy nie muszą być bardzo długie, ale powinny być konkretne i zgodne z tym, co rzeczywiście wydarzyło się podczas zajęć. W dzienniku odnotowuje się także obecność ucznia, ocenę jego postępów oraz wnioski do dalszej pracy. Aktualny tekst przepisów dotyczących dokumentacji szkolnej – Dz.U. 2024 poz. 50.

Nie należy wpisywać z góry tego samego tematu na kilka kolejnych miesięcy. Tematy mogą dotyczyć tego samego celu, ale powinny pokazywać różne ćwiczenia, strategie lub stopniowanie trudności.

10 przykładowych tematów do dziennika

Usprawnianie koncentracji uwagi poprzez wyszukiwanie szczegółów i reagowanie na ustalony bodziec.
Rozwijanie pamięci roboczej poprzez zapamiętywanie oraz odtwarzanie krótkich sekwencji słów i obrazów.
Doskonalenie rozumienia poleceń poprzez wykonywanie zadań według instrukcji dwu- i trzyetapowej.
Usprawnianie motoryki małej i koordynacji wzrokowo-ruchowej poprzez nawlekanie, sortowanie i odwzorowywanie układów.
Rozwijanie umiejętności czytania ze zrozumieniem poprzez wyszukiwanie najważniejszych informacji w krótkim tekście.
Doskonalenie orientacji przestrzennej poprzez wykonywanie poleceń z wykorzystaniem pojęć: nad, pod, obok, przed i za.
Rozwijanie umiejętności rozpoznawania i nazywania emocji poprzez analizę ilustracji oraz sytuacji społecznych.
Doskonalenie komunikowania własnych potrzeb poprzez odgrywanie codziennych scenek i ćwiczenie gotowych zwrotów.
Rozwijanie umiejętności planowania pracy poprzez układanie kolejności czynności i korzystanie z listy kontrolnej.
Wzmacnianie samodzielności poprzez przygotowanie stanowiska pracy, wybór potrzebnych przyborów i kontrolowanie wykonania zadania.

Każdy z tych tematów trzeba dostosować do wieku, możliwości i rzeczywistych potrzeb ucznia. Temat dobrze brzmiący w dzienniku nie zastąpi indywidualizacji.

Najważniejsze jest funkcjonowanie ucznia

Dobrze zaplanowana rewalidacja nie polega na realizowaniu jak największej liczby kart pracy. Jej celem jest poprawa funkcjonowania ucznia: ułatwienie mu uczenia się, komunikowania, budowania relacji, podejmowania decyzji i osiągania możliwie dużej samodzielności.

Program nie powinien być dokumentem napisanym we wrześniu i odłożonym do teczki. Trzeba do niego wracać, obserwować postępy i zmieniać działania, jeśli nie przynoszą oczekiwanych efektów. Czasami lepiej dłużej pracować nad jedną naprawdę potrzebną umiejętnością niż pobieżnie realizować kilkanaście różnych obszarów.

Potrzebujesz gotowych materiałów?

Jeśli przygotowanie programu, tematów do dziennika i pomocy na każde spotkanie zajmuje Ci zbyt dużo czasu, zapraszamy do zakupu naszych kompleksowych materiałów do zajęć rewalidacyjnych. Znajdziesz w nich gotowe rozwiązania, które można dopasować do potrzeb konkretnego ucznia i od razu wykorzystać w codziennej pracy.

Materiały dostępne są na stronie www.szkolenia.specjalni.pl.

Nie zastąpią one diagnozy i obserwacji ucznia, ale zdecydowanie ułatwią planowanie, prowadzenie oraz dokumentowanie zajęć.

POMOCE MATERIAŁY NA ZAJĘCIA REWALIDACYJNE