Specjalni

Ocena śródroczna uczniów ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi (SPE) to nie tylko podsumowanie dotychczasowych osiągnięć, ale przede wszystkim okazja do refleksji nad procesem uczenia się i dostosowaniem dalszych działań edukacyjnych. Kluczowe jest, aby ocena była narzędziem wsparcia, a nie tylko klasycznym miernikiem wiedzy. Jakie aspekty warto wziąć pod uwagę, by była ona sprawiedliwa i motywująca?

Każdy uczeń ze SPE ma indywidualne potrzeby i możliwości. Ocena powinna być dostosowana do jego poziomu funkcjonowania i postępu, a nie do sztywnych norm klasowych. Ważne jest, aby nauczyciel uwzględniał takie czynniki jak:

tempo pracy ucznia,
zdolności percepcyjne i komunikacyjne,
wsparcie potrzebne do wykonania zadania,
możliwości intelektualne,
możliwości poznawcze,
potrzeby emocjonalne,
możliwości w zakresie uwagi i koncentracji.

Warto pamiętać, że dla niektórych uczniów osiągnięcie mniejszych, ale kluczowych kroków może być większym sukcesem niż standardowe wyniki.

Dostosowane narzędzia oceniania

Klasyczne testy i sprawdziany często nie oddają rzeczywistego poziomu wiedzy uczniów ze SPE. Warto sięgać po alternatywne formy sprawdzania umiejętności, takie jak:

projekty,
prace plastyczne lub techniczne,
odpowiedzi ustne,
obserwacja pracy ucznia na lekcji,
zadania praktyczne,
zadania oparte na szablonach, schematach, planach aktywności i innych,
portfolio dokumentujące postępy.

Elastyczne podejście pozwala lepiej dostrzec mocne strony ucznia i jego faktyczne osiągnięcia.

O schematach i szablonach przeczytasz TUTAJ

O sposobach sprawdzania wiedzy i umiejętności przeczytasz TUTAJ

Proces uczenia się zamiast samego wyniku

Ocena śródroczna powinna podkreślać progres ucznia, a nie tylko wynik końcowy. Ważne jest docenienie wysiłku, systematyczności i chęci do nauki. Nauczyciel może zadać sobie pytania:

Jakie umiejętności uczeń rozwinął od początku roku?
W jakim obszarze zrobił największy postęp?
Czy jego motywacja wzrosła?
Czy to co osiągnął uczeń to maksymalne możliwości?

Zwracanie uwagi na takie aspekty wzmacnia pewność siebie ucznia i buduje w nim poczucie sprawczości.

Różnica w przyroście wiedzy i umiejętności

Każdy uczeń rozwija się w swoim tempie. Dlatego porównywanie uczniów ze SPE do reszty klasy może być demotywujące. Lepiej skupić się na indywidualnym przyroście wiedzy. Nauczyciel może prowadzić dokumentację sukcesów ucznia, np. w formie:

tabeli postępów,
wykresów pokazujących zmiany w osiągnięciach,
notatek z obserwacji.

W ten sposób każdy, nawet najmniejszy sukces, jest widoczny i doceniany.

Dostosowane wymagania edukacyjne

Ocenianie uczniów ze SPE powinno opierać się na wymaganiach dostosowanych do ich możliwości i indywidualnych potrzeb. Warto pamiętać, że spełnienie podstawy programowej może wymagać elastyczności i modyfikacji sposobu realizacji treści oraz metod pracy. Ocena powinna uwzględniać nie tylko osiągnięcie założonych celów, ale także trud włożony w ich realizację oraz stopniowy postęp.

Przykłady dostosowań w ocenianiu:

Skrócenie lub uproszczenie testów i kartkówek.
Dłuższy czas na wykonanie pracy.
Możliwość odpowiadania na pytania w formie ustnej zamiast pisemnej.
Praca w mniejszych grupach lub indywidualnie.
Stosowanie pytań zamkniętych zamiast otwartych.
Możliwość korzystania z pomocy wizualnych (np. schematy, grafiki, notatki).
Ocenianie na podstawie pracy ciągłej, a nie pojedynczych testów.
Uwzględnianie procesu dochodzenia do rozwiązania, a nie tylko końcowego wyniku.
Podział większych zadań na mniejsze, łatwiejsze do wykonania etapy.
Udzielanie dodatkowych wskazówek i wyjaśnień podczas sprawdzania wiedzy.

Ponadto pamiętajmy,że:

Nie istnieje pojęcie „przewidywanej oceny śródrocznej”
Przepisy dotyczące oceniania i klasyfikowania (art. 44a i następne u.s.o.) mówią o ocenianiu bieżącym oraz o klasyfikacji, ale nie wprowadzają instytucji „przewidywanej oceny śródrocznej”.
Szkoła ma obowiązek informować ucznia i rodziców o postępach oraz trudnościach – to oczywiste – ale nazywanie tej informacji „przewidywaną oceną” i obudowywanie jej procedurami analogicznymi do rocznych bywa po prostu mylące.
Komentarz: informacja o postępach ≠ formalna ocena.

W połowie roku uczeń niczego nie zdaje ani nie zalicza w sensie prawnym. Rok szkolny jest procesem trwającym od września do czerwca.
Ocena śródroczna ma charakter informacyjny – wskazuje, gdzie uczeń jest w tym procesie. Nawet przy ocenie niedostatecznej na półrocze uczeń może otrzymać ocenę pozytywną na koniec roku, jeśli nadrobi braki.
Komentarz: półrocze nie jest granicą prawną, tylko etapem pracy.

Nauczyciel ustala ocenę na podstawie całości oceniania bieżącego – zarówno formatywnego, jak i sumatywnego.
Tworzenie jednego sprawdzianu „z całego półrocza”, który ma rozstrzygać ocenę, zaczyna przypominać egzamin „dorobiony” poza ustawą. Przepisy przewidują egzaminy tylko w ściśle określonych sytuacjach (np. klasyfikacyjny) – są one wyjątkiem, a nie regułą.
Komentarz: brak pracy przez półrocze nie może być „naprawiony” jednym testem.

Statut szkoły porządkuje zasady wewnętrzne, ale nie może tworzyć nowych form egzaminów ani obowiązków, których nie przewiduje prawo.
Samo stwierdzenie „mamy to w statucie” nie jest wystarczającą podstawą prawną – zapisy statutu muszą być zgodne z aktami wyższego rzędu.
Komentarz: statut to porządek, nie legislacja.

Prawo nie rozróżnia ocen na „ważniejsze” i „mniej ważne”. Nadmierne opieranie się na wagach i arytmetyce łatwo odsuwa na bok sens oceniania: rzetelną informację zwrotną, przejrzystość i sprawiedliwość.
W praktyce częściej prowadzi to do sporów o procenty niż do rozmowy o tym, co uczeń już potrafi, a co wymaga jeszcze pracy.
Komentarz: ocenianie to informacja, nie kalkulator.

Na początku roku nauczyciel ma obowiązek jasno określić:
– wymagania edukacyjne na poszczególne oceny,
– sposoby sprawdzania osiągnięć uczniów.
To jest fundament oceniania. Szkoła nie może później dokładać nowych egzaminów „bo tak się przyjęło”.
Ważne: „wymagania edukacyjne” to pojęcie ustawowe – natomiast tzw. PSO nie występują w przepisach, nawet jeśli są potocznie używane.
Komentarz: kluczowe jest to, co zostało jasno zakomunikowane na starcie.

Współpraca z uczniem i rodzicami

Ocena śródroczna powinna być omawiana nie tylko z uczniem, ale także z rodzicami lub opiekunami. Wspólna analiza postępów i trudności pozwala na lepsze dostosowanie metod pracy i wsparcia. Dzięki temu uczeń czuje się zrozumiany, a rodzice mogą aktywnie uczestniczyć w procesie edukacyjnym.

Ocena śródroczna uczniów ze SPE to narzędzie budowania motywacji i wspierania ich rozwoju. Kluczowe jest indywidualne podejście, dostosowanie metod sprawdzania wiedzy oraz docenienie postępów, niezależnie od ich tempa. Pamiętajmy, że każdy krok do przodu to sukces, który zasługuje na uznanie.

Zachęcamy szkoły i przedszkola do skorzystania z oferty ośrodka, w zakresie dokumentacji dla uczniów ze SPE, ale także metodyki i dostosowań wymagań edukacyjnych.

Oferta szkoleń akredytowanego ośrodka doskonalenia zawodowego nauczyciela

znajduje się TUTAJ

KOMPLEKSOWA POMOC W PRACY Z UCZNIEM Z UMIARKOWANĄ I ZNACZNĄ NIEPEŁNOSPRAWNOŚCIĄ

Jeżeli prowadzisz zajęcia w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej, skorzystaj z kompleksowego wsparcia w postaci:

programu zajęć,
przykładowych wpisów do dziennika,
przykładowych ćwiczeń,
oceny efektywności,
gotowych zadań.


Szczegóły TUTAJ	Szczegóły TUTAJ	Szczegóły TUTAJ

Jeżeli prowadzisz zajęcia rewalidacyjne skorzystaj z kompleksowego wsparcia w postaci:

programu zajęć,
przykładowych wpisów do dziennika,
przykładowych ćwiczeń,
oceny efektywności,
gotowych zadań.


Szczegóły TUTAJ	Szczegóły TUTAJ	Szczegóły TUTAJ

W ofercie mamy również teczki pedagoga specjalnego, zawierające niezbędną dokumentację do edycji oraz wskazówki, materiały i porady.


Szczegóły TUTAJ	Szczegóły TUTAJ	Szczegóły TUTAJ


Szczegóły TUTAJ	Szczegóły TUTAJ

Dla nauczycieli współorganizujących kształcenie niezbędna dokumentację wraz z materiałami do pracy zawiera TECZKA NAUCZYCIELA WSPÓŁORGANIZUJĄCE.


Szczegóły TUTAJ	Szczegóły TUTAJ

Od wielu lat jesteśmy ekspertkami do spraw awansu zawodowego, swoją praktyczną wiedzę wykorzystałyśmy w publikacjach będących kompleksowym wsparciem dla nauczycieli na ścieżce awansu zawodowego. Zawierają one niezbędne informacje wraz z dokumentacją do edycji.