Gry i zabawy na zajęcia rewalidacyjne – po co i jak je wykorzystywać?

Zdarza nam się czytać, że rewalidacja to nie zabawa i nie granie, tylko nauka. Naprawdę? Czy skuteczne zajęcia muszą oznaczać siedzenie przy stoliku, uzupełnianie kolejnych kart pracy i wielokrotne powtarzanie podobnych ćwiczeń?

Zabawa i nauka nie stoją po przeciwnych stronach. Dobrze dobrana gra może być wartościowym narzędziem wspierającym rozwój ucznia. Pozwala ćwiczyć słabiej funkcjonujące obszary, utrwalać zdobyte umiejętności, uczyć korzystania ze strategii i przenosić je na codzienne sytuacje. Dziecko jest aktywne, podejmuje decyzje, sprawdza ich skutki, poprawia błędy i zwykle chce kontynuować działanie.

Oczywiście samo wyjęcie gry z szafki nie sprawia jeszcze, że zajęcia stają się celowe. Nauczyciel powinien wiedzieć, dlaczego wybiera konkretną grę, jaki obszar chce rozwijać i w jaki sposób dostosuje zasady do możliwości ucznia. Czasami ważniejsze od wyniku będzie to, czy dziecko potrafi zaczekać na swoją kolej. Innym razem celem będzie ćwiczenie pamięci roboczej, orientacji przestrzennej, mowy, planowania albo radzenia sobie z przegraną.

Co dają gry podczas rewalidacji?

Gry pozwalają ćwiczyć wiele umiejętności jednocześnie. Rozwijają uwagę, pamięć, spostrzegawczość, myślenie przyczynowo-skutkowe, planowanie i przewidywanie. Wspierają orientację przestrzenną, koordynację wzrokowo-ruchową, motorykę małą, komunikację oraz techniki szkolne: czytanie, pisanie i liczenie.

Mają także ogromny walor społeczny i emocjonalny. Uczeń uczy się przestrzegania ustalonych zasad, czekania na swoją kolej, proszenia o wyjaśnienie, reagowania na zmianę i kończenia rozpoczętego działania. Może doświadczyć przegranej w bezpiecznych warunkach, nazwać związane z nią emocje i spróbować jeszcze raz. Dzięki temu ćwiczy wytrwałość, elastyczność oraz kontrolowanie impulsywnych reakcji.

Gry nie „usuwają” niepełnosprawności ani wszystkich trudności ucznia. Mogą jednak zmniejszać bariery w uczeniu się, uzupełniać oddziaływania terapeutyczne i usprawniać konkretne funkcje potrzebne w szkole oraz codziennym życiu.

Jakie gry warto wykorzystać?

Gry planszowe z pionkami i kostką

Nawet najprostsza planszówka może rozwijać koncentrację, liczenie, rozumienie zasad i orientację na planszy. Uczeń musi obserwować przebieg rozgrywki, policzyć pola, zaplanować ruch i zaczekać na swoją kolej. Jeśli na planszy znajdują się zadania, gra może również utrwalać słownictwo, wiadomości matematyczne, gramatykę, emocje lub zasady bezpieczeństwa.

Planszę można łatwo dopasować do ucznia: skrócić trasę, ograniczyć liczbę pionków, zastosować kostkę z mniejszą liczbą oczek, wprowadzić obrazki zamiast tekstu albo zrezygnować z presji czasu. Warto też pozwolić uczniowi samodzielnie zaprojektować pola i wymyślić zadania. Wtedy rozwijamy dodatkowo kreatywność, planowanie, odpowiedzialność i poczucie sprawstwa.

Memory i gry w dobieranie par

Memory wspiera pamięć wzrokową, koncentrację i spostrzegawczość. Uczeń zapamiętuje położenie kart, porównuje elementy i poszukuje podobieństw. Nie musimy jednak ograniczać się do dwóch identycznych obrazków.

Możemy łączyć obrazek z nazwą, emocję z sytuacją, działanie z wynikiem, wyraz z jego definicją, przedmiot z miejscem, w którym się go używa, albo zachowanie w sieci z jego możliwą konsekwencją. W takiej wersji gra rozwija również logiczne myślenie, kategoryzowanie, mowę i rozumienie zależności.

Bingo

Bingo daje wiele możliwości dostosowania do celu zajęć. Możemy przygotować bingo obrazkowe, literowe, sylabowe, ortograficzne, matematyczne, emocjonalne lub tematyczne. Uczeń słucha albo ogląda wylosowany element, odnajduje jego odpowiednik na planszy i zaznacza właściwe pole.

Gra usprawnia percepcję wzrokową i słuchową, koncentrację, tempo wyszukiwania informacji oraz rozumienie poleceń. Pomaga również utrwalać wiadomości bez wykonywania kolejnej serii podobnych ćwiczeń. Dla ucznia, który potrzebuje więcej czasu, można zrezygnować z rywalizacji i wspólnie zapełniać jedną planszę.

Kółko i krzyżyk

Ta prosta gra uczy przewidywania, planowania i dostrzegania zależności. Uczeń obserwuje ruch drugiej osoby, wybiera własną strategię i hamuje chęć postawienia znaku w pierwszym zauważonym miejscu. Ćwiczy przy tym orientację przestrzenną, koncentrację oraz naprzemienność działania.

Można użyć klasycznej kartki albo przygotować wersję manipulacyjną z nakrętek, kamyków, guzików czy elementów wykonanych długopisem 3D. Zamiast kółek i krzyżyków mogą pojawić się litery, sylaby, działania, symbole emocji lub obrazki związane z zainteresowaniami ucznia.

Statki

Statki bardzo dobrze rozwijają orientację na płaszczyźnie, rozumienie współrzędnych, uwagę i myślenie strategiczne. Uczeń planuje rozmieszczenie elementów, odczytuje pola, zapisuje wyniki prób i wyciąga wnioski z uzyskanych informacji.

Dla młodszych uczniów albo dzieci mających trudności z orientacją przestrzenną można przygotować mniejszą planszę, zastosować kolory, obrazki lub prostsze oznaczenia. Gra może również służyć do ćwiczenia pojęć: nad, pod, obok, między, wyżej, niżej, z lewej i z prawej strony.

Państwa–miasta i inne gry słowne

Państwa–miasta ćwiczą wydobywanie informacji z pamięci, kategoryzowanie, poszerzanie słownictwa, pisanie i elastyczne myślenie. Kategorie można całkowicie zmienić. Zamiast państw i miast mogą pojawić się emocje, czynności, zawody, zwierzęta, przedmioty szkolne, zdrowe produkty, mocne strony albo rzeczy potrzebne w określonej sytuacji.

Nie każdy uczeń dobrze funkcjonuje pod presją czasu. Wtedy warto zrezygnować z szybkiego kończenia rundy, korzystać z alfabetu, podpowiedzi obrazkowych albo wspólnie uzupełniać tabelę. Celem nie musi być wygrana. Może nim być samodzielne znalezienie określonej liczby słów lub zastosowanie poznanej strategii wyszukiwania odpowiedzi.

Na podobnej zasadzie można wykorzystać grę w słowo rozpoczynające się ostatnią literą poprzedniego wyrazu, łańcuch skojarzeń, układanie zdań z wylosowanymi słowami, kalambury czy opowieść tworzoną po jednym zdaniu.

Gry z nakrętkami

Nakrętki mogą zastąpić pionki, żetony i elementy do sortowania. Można przesuwać je po torze, pstrykać do wyznaczonego celu, układać według wzoru, budować sekwencje, tworzyć z nich kółko i krzyżyk albo oznaczać nimi pola na planszy bingo.

Takie zabawy usprawniają chwyt, precyzję ruchów, koordynację wzrokowo-ruchową i planowanie. Uczą także stopniowania siły oraz kontrolowania ruchu. Uczniowie mogą sami narysować tor, przygotować pionki, ustalić punkty kontrolne, wymyślić utrudnienia i zapisać zasady. Sam proces tworzenia gry staje się wtedy ważnym elementem rewalidacji.

Gry ruchowe

Rewalidacja nie musi odbywać się wyłącznie przy stoliku. Gry z ruchem pomagają rozwijać koordynację, równowagę, orientację w schemacie ciała i przestrzeni, rozumienie poleceń oraz kontrolowanie tempa działania. Mogą też pomóc uczniowi obniżyć napięcie i wrócić do zadania wymagającego skupienia.

Sprawdzą się proste tory przeszkód, klasy, rzuty do celu, naśladowanie sekwencji ruchów, kalambury, zabawy „ciepło–zimno” czy poszukiwanie przedmiotów według określonych cech. Najważniejsze, aby aktywność była bezpieczna i dostosowana do możliwości ruchowych oraz sensorycznych ucznia.

Gry interaktywne

Gry cyfrowe mogą wspierać percepcję wzrokową i słuchową, pamięć, refleks, czytanie, liczenie oraz utrwalanie wiadomości. Ich atutem jest szybka informacja zwrotna, możliwość powtórzenia zadania i łatwego dostosowania poziomu trudności.

Nie powinny jednak być jedyną formą pracy. Warto łączyć aktywności interaktywne z ruchem, manipulowaniem przedmiotami, rozmową i grami prowadzonymi z drugą osobą. Ekran może wspierać zajęcia, ale nie zastąpi relacji i prawdziwej współpracy.

Jak wybierać gry na zajęcia rewalidacyjne?

Przed rozpoczęciem gry warto odpowiedzieć sobie na kilka pytań:

Jaki konkretny cel chcę dzięki niej realizować?
Czy uczeń rozumie zasady i ma realną szansę odnieść sukces?
Co mogę uprościć albo zmienić, aby gra była dostępna?
Czy ważniejszy jest wynik, czy sposób działania ucznia?
Jaką strategię chcę mu pokazać i utrwalić?
Czy uczeń będzie potrafił wykorzystać ćwiczoną umiejętność w innej sytuacji?

Podczas rozgrywki obserwujmy nie tylko poprawność odpowiedzi. Zwróćmy uwagę na to, czy uczeń potrafi rozpocząć działanie, zaplanować ruch, zapytać o pomoc, zaczekać, zmienić strategię, poprawić błąd i zakończyć zadanie. To właśnie te informacje pomagają ocenić jego funkcjonowanie i planować kolejne zajęcia.

Gra to zabawa, ale także wartościowe narzędzie

Na zajęciach rewalidacyjnych można jednocześnie grać, budować relację i skutecznie pracować nad ważnymi umiejętnościami. Dziecko nie musi mieć poczucia, że wykonuje kolejne ćwiczenie terapeutyczne, aby naprawdę ćwiczyło koncentrację, pamięć, komunikację, planowanie czy radzenie sobie z emocjami.

Sięgajmy więc po gotowe planszówki, gry interaktywne i zabawy z naszego dzieciństwa. Twórzmy też własne gry z kartki, kostki, nakrętek i przedmiotów dostępnych w klasie. Najlepsza gra nie musi być droga ani efektowna. Powinna być dobrana do konkretnego ucznia, jego potrzeb, możliwości i celu zajęć.

Nasze propozycje gier z bloga specjalni.pl

Polecamy szkolenie na temat organizacji i prowadzenia zajęć rewalidacyjnch.

Oferta tutaj

Na stronie są zarówno gotowe materiały do pobrania, jak i instrukcje pozwalające uczniom samodzielnie wykonać grę, ustalić jej zasady i przygotować własne warianty

Zakup pakiet takich gier do świetlicy szkolnej, na zajęcia rewalidacyjne lub do domu.

Kupisz TUTAJ